ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΑΤΕΝΜΠΟΡΟ
Ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα ζώα που υπήρξαν ποτέ,
και σίγουρα από τα πιο διάσημα, είναι ο δεινόσαυρος.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ.
Ένα ζώο που εξάπτει τη φαντασία όλων μας.
Τι είδους ζώο ήταν;
Με τι έμοιαζε; Πώς ζούσε;
Πλέον, η επιστημονική έρευνα έχει απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.
Κι όχι μόνο για τον Τ-Ρεξ,
αλλά και για τα άλλα είδη που έζησαν μαζί του.
Η τεχνολογία απεικόνισης μας επιτρέπει πια να τους ζωντανέψουμε.
Πλανήτης Γη, πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.
Τον ουρανό γεμίζουν ιπτάμενοι γίγαντες.
Στις θάλασσες, θηριώδη ερπετά περιφρουρούν τα βάθη.
Στην ξηρά, δεινόσαυροι κάθε είδους
παλεύουν για την επιβίωσή τους.
Σήμερα ξέρουμε πολλά για τον κόσμο όπου κυριαρχούσαν οι δεινόσαυροι.
Αυτή είναι η ιστορία τους.
Προϊστορικός πλανήτης
Δάση
Στα δάση της Νότιας Αμερικής βρίσκουμε κάποια από τα ψηλότερα δέντρα του κόσμου.
Ξεπερνούν τα 90 μέτρα ύψος.
Μα υπάρχουν και γιγάντια ζώα εδώ.
Φυτοφάγοι δεινόσαυροι.
Αυτοί είναι οστροποσειδώνες.
Έχουν μήκος 25 μέτρα.
Διαθέτουν τεράστια όρεξη.
Τα δόντια τους δεν είναι για να μασούν,
μα μόνο για να κόβουν.
Ένα τέτοιο κοπάδι μπορεί να καταναλώσει δέκα τόνους πανίδας κάθε μέρα.
Προτιμούν τα φρέσκα φύλλα που μεγαλώνουν στις άκρες των κλαδιών.
Κι αν βρουν δέντρα ψηλότερα από τους ίδιους, δεν πτοούνται.
Χρησιμοποιούν το τεράστιο βάρος του οστού στο στέρνο, πάχους 20 εκατοστών,
και απλώς ρίχνουν τα δέντρα.
Επιτυχία.
Αλλά η ζωή στο δάσος είναι μια διαρκής μάχη.
Ειδικά όταν δημιουργείται νέος χώρος.
Τα φυτά βιάζονται να διεκδικήσουν το φως…
και χρησιμοποιούν κάθε τρόπο για να έχουν το πάνω χέρι.
Το κενό στην κομοστέγη καλύπτεται γρήγορα.
Πάνω από τρία τέταρτα της στεριάς στη Γη καλύπτεται από φυτά και δέντρα.
Ο προϊστορικός πλανήτης είναι ένας πράσινος πλανήτης.
Πολλά διαφορετικά είδη δεινοσαύρων ζουν στα δάση.
Τρικεράτοπες. Από τους μεγαλύτερους στη Βόρεια Αμερική.
Φτάνουν τα οκτώ μέτρα μήκος.
Το τεράστιο λοφίο στο κεφάλι τους τους προστατεύει στις μάχες.
Μα έχουν και τα φυτά ασπίδα.
Δηλητηριώδεις τοξίνες.
Αυτές είναι πολύ επικίνδυνες για τα μικρά.
Αυτό το μικρό ζυγίζει μόνο το ένα 50ό από τη μητέρα του.
Οι τοξίνες του φυτού μπορούν να το αρρωστήσουν βαριά.
Αλλά οι τρικεράτοπες έχουν τρόπο να αντιμετωπίζουν τέτοια δηλητήρια.
Χρησιμοποιούν αντίδοτο.
Ένα από αυτά βρίσκεται σε μια σπηλιά, την οποία επισκέπτονται συχνά.
Το μικρό, ωστόσο, δεν έχει ξαναέρθει εδώ.
Πρέπει να βρουν τον δρόμο τους μέσα σε ένα πέρασμα
που εδώ και πολλές χιλιετηρίδες έχει λαξευτεί από ένα υπόγειο ποτάμι.
Είναι πλέον στο απόλυτο σκοτάδι.
Δεν βλέπουν τίποτα.
Το μικρό πρέπει να μείνει κοντά στην οικογένεια.
Αλλά όχι υπερβολικά κοντά.
Μια λανθασμένη στροφή μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική.
Επιτέλους, το κοπάδι φτάνει στον προορισμό του.
Αυτό είναι το αντίδοτο. Ένα είδος αργίλου.
Είναι γνωστές ως "μπουκιές αργίλου" και τις επισκέπτονται τακτικά.
Αλλά κάποιος λείπει.
Πού είναι το μικρό της;
Η τύχη ήταν με το μέρος του μικρού.
Μόλις φάει άργιλο,
θα είναι κι αυτό προστατευμένο από τα δηλητήρια των φυλλωμάτων.
Σύντομα θα γυρίσουν όλοι στο δάσος και στο φως.
Για την ακρίβεια, ελάχιστο από το φως του ήλιου
φτάνει στο έδαφος αυτών των πυκνών δασών.
Στην Παταγονία,
η πυκνή βλάστηση απλώνεται αδιατάρακτα για εκατοντάδες χιλιόμετρα.
Κατά τόπους υπάρχουν μυστηριώδη ξέφωτα, σαν αυτό.
Πρόκειται για δουλειά ενός καρνόταυρου δύο τόνων και τεσσάρων μέτρων. Αρσενικού.
Του πήρε καιρό να καθαρίσει αυτό το σημείο.
Πρέπει να το φροντίζει διαρκώς για να μένει καθαρό.
Είναι η σκηνή όπου θα κάνει επίδειξη στα θηλυκά.
Όλα είναι έτοιμα. Ανακοινώνει το γεγονός.
Το κάλεσμά του είναι σε χαμηλή συχνότητα
και ο ήχος ταξιδεύει μακρύτερα μέσα στην πυκνή βλάστηση
σε σχέση με έναν υψηλής συχνότητας.
Επιτέλους, καταφτάνει ένα θηλυκό.
Είναι μεγαλύτερο από το αρσενικό και πιο δυνατό.
Πρέπει με κάποιον τρόπο να την εντυπωσιάσει.
Θα έχει μόνο μία ευκαιρία.
Εκείνη τον παρατηρεί προσεκτικά.
Αν είναι να την εντυπωσιάσει,
πρέπει να το κάνει με τον πιο ξεχωριστό τρόπο.
Δεν έχει μεγάλα κέρατα ούτε εντυπωσιακή ουρά.
Αλλά έχει κάτι μικροσκοπικά και προφανώς άχρηστα χέρια.
Κάθε ένα έχει μια άρθρωση στη βάση του
που του επιτρέπει να τα κουνά ανεξάρτητα.
Όχι σήμερα.
Τι θα μπορούσε να κάνει καλύτερα; Ποιος ξέρει;
Προς το παρόν επιστρέφει στο συγύρισμα.
Είμαστε στην Ανατολική Ασία.
Σε αυτά τα ορεινά δάση, το φθινόπωρο έρχεται νωρίς.
Αυτή είναι η εποχή καρποφορίας για πολλά δέντρα.
Ανάμεσα στους πιο περιζήτητους είναι οι καρποί του γκίνγκο.
Ευτυχία για αυτούς τους δεινόσαυρους, τους κορυθοράπτορες.
Αν και έχουν πούπουλα, δεν πετούν.
Βρήκαν άφθονα πεσμένα φρούτα.
Τέτοιες συγκεντρώσεις, όμως, μπορεί να τραβήξουν ανεπιθύμητη προσοχή.
Ο κιανζόσαυρος, κορυφαίος θηρευτής σε αυτά τα ασιατικά δάση.
Αυτός είναι θηλυκός, με μήκος πάνω από εννέα μέτρα.
Για να πιάσει έναν κορυθοράπτορα, θα πρέπει να πλησιάσει.
Δεν υπάρχει μεγάλη κάλυψη εδώ.
Αλλά το θήραμά του δεν τον έχει καταλάβει ακόμα.
Απέτυχε.
Αλλά πάλι, το κυνήγι,
σε όλη την ιστορία του κόσμου, συνήθως δεν πετυχαίνει.
Καθώς δυναμώνουν οι άνεμοι της εποχής,
πολλά δέντρα σε αυτά τα εύκρατα δάση αρχίζουν να ρίχνουν τα φύλλα τους.
Ο χειμώνας θα είναι δύσκολος.
Παρ' όλα αυτά, η καταιγίδα παρουσιάζει μικρές ευκαιρίες για τους κυνηγούς.
Προσπαθεί εκ νέου.
Είναι λιγότερο ορατός στο μισοσκόταδο κι οι άνεμοι δημιουργούν περισπασμούς.
Έπαθλο 35 κιλών.
Εξαιρετικά πολύτιμο, με τον χειμώνα να πλησιάζει.
Στα δάση της Βόρειας Αμερικής,
υπάρχει άλλος ένας ετήσιος κίνδυνος για τα πλάσματα του δάσους.
Φωτιά που ξεκίνησε από χτύπημα κεραυνού.
Καθώς επεκτείνεται, οι θερμοκρασίες ξεπερνούν τους 1.000 βαθμούς Κελσίου.
Οι φλόγες ξεπερνούν τα 200 μέτρα σε ύψος.
Τα περισσότερα ζώα τρέπονται σε φυγή.
Αλλά αυτός ο εντμοντόσαυρος έχει να προστατεύσει την οικογένειά του.
Δεν τους εγκαταλείπει.
Τώρα πρέπει να μένουν ένα βήμα μπροστά από την πυρκαγιά, μέχρι να σβήσει.
Μπορεί να φαίνεται καταστροφικό…
αλλά, παραδόξως, κάποια φυτά πρέπει να καούν,
για να ολοκληρώσουν τον κύκλο της ζωής τους.
Οι υψηλές θερμοκρασίες είναι απαραίτητες για να ανοίξουν τα κουκουνάρια…
και να απελευθερώσουν τους σπόρους τους.
Λίγες ώρες μετά το πέρασμα της φωτιάς,
τα ζώα επιστρέφουν σιγά σιγά.
Πρώτα έρχονται τα σκαθάρια.
Γεννούν τα αυγά τους.
Μόλις εκκολαφθούν οι προνύμφες, θα τραφούν πρώτες
από τη σχεδόν ανεξάντλητη ποσότητα νεκρών δέντρων.
Αυτός ο ατροσιράπτορας είναι καιροσκόπος.
Επιστρέφει γρήγορα όταν υπάρχει τροφή.
Εδώ μπορεί να κερδίσει και κάτι ακόμα.
Ο καπνός είναι και εντομοκτόνος…
και μπορεί να βοηθήσει ένα ζώο να ξεφορτωθεί τα παράσιτά του.
Πρέπει, όμως, να προσέχει.
Ένας αγκυλόσαυρος δύο τόνων.
Βρίσκει κι αυτός κάτι να φάει μετά τη φωτιά.
Κάρβουνο.
Θα εξουδετερώσει τις τοξίνες των φυτών στο στομάχι του.
Ο θηλυκός εντμοντόσαυρος φεύγει από το δάσος.
Παρά την αντίξοη συνθήκη, κράτησε ασφαλή και τα δύο μωρά του.
Θα πρέπει να βρουν νέο βοσκοτόπι μέχρι να αναγεννηθούν τα φυτά του δάσους.
Ακόμα κι εκεί όπου οι φωτιές σπανίζουν, τα δέντρα δεν ζουν για πάντα.
Όταν πεθάνουν, γίνονται τροφή για ένα εντελώς άλλο είδος οργανισμού.
Τη νύχτα, κάποιοι από αυτούς γίνονται ορατοί με απόκοσμο τρόπο.
Στον δασικό τάπητα…
εμφανίζονται μύκητες…
οι οποίοι φωσφορίζουν.
Παράγουν φως λόγω μιας χημικής αντίδρασης στον ιστό τους.
Όμως είναι μυστήριο το γιατί συμβαίνει αυτό.
Ίσως επειδή το φως έλκει έντομα,
τα οποία κατόπιν βοηθούν στην εξάπλωση του μύκητα.
Εδώ, στην κεντρική Ασία,
το δάσος τη νύχτα είναι γεμάτο παράξενους ήχους.
Τα γιγάντια σαυρόποδα κοιμούνται.
Στο κεφάλι και τον λαιμό τους υπάρχουν σάκοι αέρα
που μειώνουν το βάρος τους, αλλά και μεγεθύνουν το ροχαλητό.
Μα δεν κοιμούνται όλοι.
Για τα πιο μικρόσωμα πλάσματα είναι πιο ασφαλές να κυκλοφορούν τη νύχτα.
Αυτοί οι θεριζινόσαυροι εκκολάφθηκαν μόλις έξι μήνες πριν.
Μετά βίας φτάνουν το ένα μέτρο μήκος, το ένα δέκατο του μεγέθους ενός ενήλικα.
Τα νύχια τους μπορεί να μοιάζουν με ξίφη, αλλά χρησιμεύουν για να κόβουν σαλάτα…
μιας και είναι φυτοφάγοι.
Αλλά αυτό το δάσος έχει κάθε είδους τροφή, αρκεί να ξέρεις πού να ψάξεις.
Μέλι.
Στάζει από μια κυψέλη μελισσών πάνω στα κλαδιά.
Οι μέλισσες φτιάχνουν κυψέλες εκεί όπου δεν φτάνουν τα πλάσματα του εδάφους.
Αυτή, όμως, είναι πιο χαμηλά από τις άλλες.
Παραείναι καλή για να την αγνοήσεις.
Αντίθετα με τους πιο πολλούς δεινόσαυρους, οι νεαροί θεριζινόσαυροι σκαρφαλώνουν.
Αν και δεν είναι ακριβώς σπεσιαλίστες.
Οι θυμωμένες μέλισσες προειδοποιούν τους εισβολείς να μείνουν μακριά…
αλλιώς θα υποστούν τις συνέπειες.
Ένας ενήλικος θεριζινόσαυρος.
Είναι τεράστιος, σχεδόν δέκα μέτρα ύψος, και ζυγίζει πέντε τόνους.
Οι μέλισσες δεν μπορούν με τίποτα να τον αποτρέψουν.
Επιτέλους, μια μικρή λιχουδιά.
Και λίγα ακόμα τσιμπήματα.
Ακόμα και τη μέρα είναι σκοτεινά κάτω από τη σκέπη του πυκνού δάσους,
όπως αυτό εδώ στην Ευρώπη.
Τα ζώα κάθε είδους είναι δυσδιάκριτα.
Κι όμως, βρίσκονται παντού.
Ο τελματόσαυρος σπάνια εμφανίζεται.
Αντίστοιχα μη ορατός…
ο ζαλμόξες.
Τελευταίος μιας αρχαίας γενεάς δεινοσαύρων.
Αυτό το δάσος είναι από τα ελάχιστα εναπομείναντα οχυρά του.
Με ύψος 18 εκατοστών, τα μωρά ζαλμόξες είναι απλά σνακ για πολλούς θηρευτές.
Αλλά και τα σνακ έχουν τη γλύκα τους.
Γι' αυτό πρέπει να προσέχουν.
Ο χατζεγοπτέρυγας έχει ύψος τεσσεράμισι μέτρα.
Πρόκειται για έναν πτερόσαυρο, δηλαδή ερπετό με φτερά,
τα οποία εδώ, όσο παραφυλάει στα δέντρα, πρέπει να έχει προσεκτικά μαζεμένα.
Το δάσος είναι γεμάτο μικρά πλάσματα κι αποτελεί έναν κλασικό κυνηγότοπο.
Βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ευρώπης.
Είναι το πιο βαρύ ζώο που έχει πετάξει ποτέ,
και δεν υπάρχει άλλο μέρος εδώ για να ανοίξει τα γιγάντια φτερά του,
τα οποία ξεπερνούν τα εννέα μέτρα.
Πολλοί από τους μόνιμους κατοίκους του δάσους έρχονται συχνά εδώ…
επειδή αυτά τα φυτά ποτίζονται με σταγονίδια της θάλασσας
και είναι πολύτιμη πηγή αλατιού.
Εδώ συναντιούνται τα σαυρόποδα, ενδυναμώνουν οικογενειακούς δεσμούς…
και δημιουργούν νέους.
Αλλά για τον χατζεγοπτέρυγα η παραλία είναι διάδρομος απογείωσης.
Τώρα τα φτερά του θα τον πάνε σε άλλο δάσος,
όπου η ζωή εξαπλώνεται με μεγαλύτερη ποικιλομορφία και αφθονία
από οπουδήποτε αλλού στον προϊστορικό μας πλανήτη.
Για να ανακαλύψετε την επιστήμη πίσω από τις ιστορίες,
επισκεφθείτε τη σελίδα της εκπομπής Προϊστορικός Πλανήτης.
Υποτιτλισμός: Άννυ Ζερβού