ĐƯỢC DẪN DẮT BỞI DAVID ATTENBOROUGH
Chắc chắn một trong những loài động vật đáng chú ý nhất từng tồn tại,
và tất nhiên một trong những loài nổi tiếng nhất, là khủng long.
Khủng long bạo chúa.
Một loài động vật kích thích trí tưởng tượng của tất cả chúng ta.
Đó là loài động vật nào vậy?
Trông nó như thế nào? Nó sống ra sao?
Giờ đây, nghiên cứu khoa học đã trả lời được những câu hỏi đó.
Và không chỉ về Khủng long bạo chúa,
mà còn các loài khác sống cùng với nó.
Và công nghệ hình ảnh mới nhất cho phép chúng ta tái tạo chúng.
Trái đất, 66 triệu năm về trước.
Bầu trời đầy những con vật khổng lồ biết bay.
Dưới biển, những loài bò sát khổng lồ tuần tra dưới vùng nước sâu.
Còn trên mặt đất, mọi loài khủng long,
tất cả đang vật lộn để tồn tại.
Giờ đây chúng ta đã biết quá nhiều về một thế giới do khủng long thống trị.
Đây là câu chuyện của chúng.
Hành Tinh Thời Tiền Sử
NHỮNG KHU RỪNG
Những khu rừng ở Nam Mỹ có vài loài cây cao nhất thế giới.
Chúng có thể mọc đến độ cao hơn 90 m.
Nhưng ở đây cũng có những con vật khổng lồ.
Loài khủng long ăn thực vật.
Đây là khủng long Austroposeidon.
Chúng dài gần 25 m.
Và chúng rất háu ăn.
Răng của chúng không phải để nhai,
mà chỉ để cắt.
Một bầy như thế này có thể ăn hết mười tấn thực vật mỗi ngày.
Chúng thích lá non, mềm mọc ở các ngọn cây.
Nhưng nếu chúng tìm được cây nào còn cao hơn chúng,
chúng sẽ không chịu thua.
Chúng dùng trọng lượng lớn và xương ức dày 20 m của mình
chỉ để xô đổ cây.
Thành công rồi.
Nhưng cuộc sống trong rừng lúc nào cũng là một trận chiến.
Nhất là khi không gian mới được tạo ra.
Thực vật đua nhau mọc để hứng ánh sáng...
và dùng đủ mọi cách để chiếm ưu thế.
Kẽ hở dưới vòm lá sớm được khép lại.
Hơn ba phần tư mặt đất trên thế giới được che phủ bởi thực vật và cây cối.
Hành tinh thời tiền sử là hành tinh xanh.
Trong rừng có nhiều loài khủng long khác nhau sống.
Khủng long Ba sừng, một trong những loài lớn nhất Bắc Mỹ.
Chúng có thể dài gần tám mét.
Diềm lớn ở trên đầu chúng được dùng để bảo vệ khi chúng đánh nhau.
Nhưng thực vật cũng có cơ chế tự vệ.
Các chất độc.
Đây là những loài đặc biệt nguy hiểm đối với các con non.
Con non này chỉ nặng bằng một phần 50 trọng lượng của mẹ nó.
Và chất độc của cây có thể khiến nó ốm rất nặng.
Nhưng Khủng long Ba sừng có cách xử lý với chất độc như vậy.
Chúng dùng chất giải độc.
Một nguồn giải độc nằm trong hang mà chúng thường đến.
Tuy nhiên, con non này chưa từng vào đây.
Chúng phải tìm đường theo một lối đi
mà qua nhiều thiên niên kỷ, bị xói mòn bởi dòng sông ngầm.
Giờ đây chúng đã ở ngoài tầm ánh sáng.
Chúng chẳng nhìn thấy gì.
Con non phải bám sát gia đình nó.
Nhưng không bám sát quá.
Giờ đây, chỉ cần rẽ nhầm cũng có thể là thảm họa.
Cuối cùng, bầy khủng long đã tới được nơi chúng cần tới.
Đây là chất giải độc: một loại đất sét đặc biệt.
Đây được biết đến là bãi liếm đất sét, và chúng rất hay được ghé thăm.
Nhưng còn thiếu một con.
Con non của nó đâu?
May mắn đã đứng về phía con non.
Một khi nó đã ăn đẫy đất sét,
nó cũng sẽ được bảo vệ khỏi chất độc ở những loại lá mà nó ăn.
Chúng sẽ sớm quay lại khu rừng và ánh sáng.
Thực ra, là rất ít ánh sáng mặt trời
chiếu được xuống nền những khu rừng rậm rạp này.
Ở Patagonia,
thảm thực vật dày đặc trải dài hàng trăm dặm.
Nhưng thỉnh thoảng cũng có những vạt rừng trống bí ẩn, như chỗ này.
Đó là do một con khủng long Carnotaurus hai tấn, dài hơn 3,5 m gây ra. Con đực.
Để phát quang mảnh rừng này, nó đã mất rất nhiều thời gian.
Và nó cần để ý liên tục nếu muốn giữ sạch.
Đó là sân khấu mà trên đấy nó có thể khoe mẽ với các con cái.
Tất cả đã sẵn sàng, và nó loan tin.
Tiếng gọi của nó trầm
thế mà vang xa xuyên qua thực vật dày đặc
hơn cả tiếng gọi âm cao hơn.
Cuối cùng, một con cái đã đến.
Nó còn to hơn con đực và khỏe hơn.
Giờ đây, nó phải ấn tượng với con cái bằng mọi cách.
Và có lẽ nó chỉ có một cơ hội này thôi.
Con cái quan sát nó thật kỹ.
Nếu nó sẽ gây ấn tượng với con cái,
nó phải gây ấn tượng một cách cực kỳ đặc biệt.
Nó không có gạc lớn, cũng như đuôi đẹp.
Nhưng nó có hai chi nhỏ xíu có vẻ vô dụng.
Và mỗi chi có một có một khớp cầu ở dưới đáy
cho phép nó cử động chi độc lập.
Không phải hôm nay.
Nó có thể làm tốt hơn thế nào? Ai mà biết được?
Tạm thời, nó quay lại nhặt rác.
Đây là Đông Á.
Ở những khu rừng trên núi này, mùa thu đến sớm.
Đây là lúc nhiều loại cây ra quả.
Và trong số những loại quý nhất là hạt của cây bạch quả.
Một nguồn dồi dào cho loài khủng long có tên Corythoraptor.
Dù có lông, nhưng chúng vẫn không bay được.
Chúng đã tìm được nguồn quả rụng đặc biệt dồi dào.
Nhưng tập trung như thế này có thể gây chú ý một cách khó chịu.
Khủng long Qianzhousaurus, thú ăn thịt hàng đầu ở các khu rừng châu Á.
Đây là một con cái, dài hơn chín mét.
Nếu nó định bắt một con Corythoraptor, nó sẽ phải lại gần.
Ở đây chẳng có nhiều lùm cây.
Nhưng con mồi của nó vẫn không phát hiện ra.
Nó đã thất bại.
Nhưng rồi, phần lớn những cuộc săn mồi,
trong cả chu kỳ sống, hầu hết là thất bại.
Khi gió mùa mạnh lên,
nhiều loại cây ở những khu rừng ôn hòa này bắt đầu rụng lá.
Mùa đông sẽ là thời kỳ khó khăn.
Tuy nhiên, một cơn bão đã tạo ra cơ hội ngắn ngủi cho những kẻ săn mồi.
Nó đang cố gắng lại.
Trong cảnh tối sầm, nó ít gây chú ý hơn, và cơn gió mạnh đang làm mất tập trung.
Một chiến lợi phẩm nặng hơn 35 kg.
Lại càng đáng giá hơn, vì mùa đông đã cận kề.
Trong những khu rừng ở Bắc Mỹ,
năm nào cũng có thêm mối nguy đối với những kẻ sống trong rừng.
Cháy rừng, khởi nguồn từ một tia sét đánh.
Khi cháy rừng lan rộng, nhiệt độ tăng lên hơn 1.000 độ C.
Ngọn lửa bốc cao hơn 200 m.
Hầu hết động vật chạy thoát.
Nhưng con Edmontosaurus này còn phải lo cho gia đình.
Nó không bỏ rơi chúng.
Giờ đây, chúng phải tránh được mồi lửa cho tới khi ngọn lửa tắt.
Đây có thể là một thảm họa.
Nhưng điều đáng chú ý là, có vài loài thực vật phải được đốt
nếu chúng cần hoàn tất vòng đời của chúng.
Cần đến hơi nóng rực để khiến quả thông tách ra...
và nhả ra hạt thông.
Và chỉ vài giờ sau khi đám cháy tắt,
động vật bắt đầu quay lại.
Bọ cánh cứng là một trong những loài đầu tiên.
Chúng bắt đầu đẻ trứng.
Khi trứng nở, ấu trùng sẽ là những kẻ đầu tiên đến mở tiệc
nhờ nguồn gỗ chết gần như là vô hạn.
Con khủng long Atrociraptor này là kẻ cơ hội.
Mau chóng quay lại khi nguồn thức ăn mời gọi.
Và còn một thứ khác giành được ở đây.
Khói là một loại thuốc trừ sâu...
và nó có thể giúp một con vật loại bỏ những kẻ ký sinh của nó.
Nhưng phải cẩn thận.
Một con thằn lằn hợp nhất nặng hai tấn.
Nó cũng tìm được thứ đáng để ăn sau một vụ cháy.
Than củi.
Nó sẽ kết hợp với nhiều chất độc thực vật ở trong dạ dày của nó và trung hòa chúng.
Con khủng long Edmontosaurus cái đang ra khỏi khu rừng.
Bất kể những bất lợi, nó đã dẫn các con đến nơi an toàn.
Chúng sẽ phải tìm những bãi cỏ mới cho tới khi cây rừng mọc lại.
Kể cả ở những nơi hiếm khi bị cháy, cây cũng không sống mãi.
Sau khi chết đi, chúng trở thành thức ăn cho một loại sinh vật rất khác.
Buổi tối, vài con trở nên dễ thấy một cách kỳ quái.
Dưới nền rừng...
nấm xuất hiện...
và bắt đầu bừng sáng.
Chúng phát sáng nhờ phản ứng hóa học sâu bên trong các mô của mình.
Nhưng lý do chúng làm vậy vẫn là một bí ẩn.
Có lẽ vì ánh sáng thu hút côn trùng,
lúc đó giúp rải các bào tử nấm.
Ở vùng Trung Á này,
rừng vào ban đêm toàn những âm thanh lạ.
Khủng long chân thằn lằn khổng lồ đang ngủ.
Trong đầu và cổ chúng có những túi khí,
vừa làm giảm trọng lượng của chúng vừa khuếch đại tiếng ngáy của chúng.
Nhưng không phải ai cũng đang ngủ.
Với các sinh vật nhỏ hơn, ra ngoài trong bóng đêm an toàn hơn vào ban ngày.
Những con Thằn lằn lưỡi hái này nở ra mới chỉ sáu tháng trước.
Chỉ dài hơn 90 cm, chỉ bằng một phần mười kích thước của con trưởng thành.
Vuốt của chúng trông như dao găm, nhưng chúng được dùng để múc rau...
vì chúng là loài ăn thực vật.
Tuy nhiên, khu rừng này có đủ loại thức ăn nếu ta biết chỗ tìm.
Mật.
Nhỏ giọt từ tổ ong trên những cành cây.
Ong thường làm tổ ngoài tầm với của những loài thú sống dưới mặt đất.
Nhưng cái tổ này là thấp hơn cả.
Và nó quá ngon để mà bỏ qua.
Không như hầu hết loài khủng long, Thằn lằn lưỡi hái non này biết leo trèo.
Dù chúng chưa hẳn là thành thục.
Lũ ong giận dữ tạo ra đội hình bay để cảnh cáo kẻ xâm nhập tránh xa...
không sẽ phải chịu hậu quả.
Một con Thằn lằn lưỡi hái trưởng thành.
Một con khổng lồ, cao hơn chín mét và nặng năm tấn.
Lũ ong chẳng thể làm gì để ngăn cản được con vật này.
Cuối cùng, một bữa tiệc nhỏ.
Và thêm vài vết đốt.
Kể cả vào ban ngày, ở tầng dưới tán của các khu rừng rậm rạp vẫn tối,
như khu rừng này ở châu Âu.
Loài động vật nào cũng khó phân biệt nổi.
Ấy mà, chúng vẫn ở khắp nơi.
Khủng long Telmatosaurus hiếm khi xuất hiện.
Và cũng kín đáo như thế...
là khủng long Zalmoxes.
Loài cuối cùng của nòi giống khủng long thời cổ đại.
Khu rừng này là một trong số ít thành trì còn lại của chúng.
Cao 18 cm, Zalmoxes con không khác gì bữa ăn vặt cho nhiều loài thú ăn thịt.
Nhưng bữa ăn vặt cũng đáng ăn...
nên chúng phải thận trọng.
Thằn lằn Hatzegopteryx cao khoảng 4,5 m.
Thực tế, nó là một loài thằn lằn bay, một loài bò sát có cánh,
mà ở đây, khi nó ngang nhiên đi qua các tán cây, nó phải gập thân xuống.
Khu rừng rất nhiều loài sinh vật nhỏ này, là một trong những bãi săn mồi của nó.
Nó nằm ở rìa cực nam của châu Âu.
Đây là động vật nặng nhất từng bay,
và ở đây chẳng còn nơi nào khác cho nó giang rộng đôi cánh khổng lồ,
rộng hơn chín mét.
Nhiều cư dân thường trực của khu rừng này hay đến đây...
vì thực vật ở đây được phủ một lớp bụi nước biển
và là nguồn cung cấp muối rất tốt.
Ở đây, khủng long chân thằn lằn có thể gặp nhau, nối lại sự gắn kết gia đình...
và lập những gia đình mới.
Nhưng đối với khủng long Hatzegopteryx, bãi biển này là bệ phóng.
Giờ đây đôi cánh sẽ đưa nó tới một khu rừng khác,
nơi mà sự sống nảy nở đa dạng hơn và dồi dào hơn
bất cứ nơi nào khác trên hành tinh thời tiền sử của chúng ta.
Để khám phá khoa học phía sau những câu chuyện này,
hãy vào trang web của chương trình Hành Tinh Thời Tiền Sử.
Biên dịch: Ngan Tran