(พิธีกร) (เดวิด แอทเทนโบโรห์)
แน่นอนว่าหนึ่งในสัตว์มหัศจรรย์ที่สุด ซึ่งเคยเดินบนผืนโลก
และหนึ่งในตัวที่โด่งดังที่สุดคือ ไดโนเสาร์พันธุ์หนึ่ง
ไทรันโนซอรัส เร็กซ์
สัตว์ซึ่งจุดประกายจินตนาการให้เราทุกคน
มันเป็นสัตว์แบบไหนกัน
หน้าตาของมันเป็นอย่างไร มันใช้ชีวิตอย่างไร
ตอนนี้ งานวิจัยค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์ สามารถตอบคำถามนั้นได้แล้ว
และไม่เพียงแต่ตอบคำถามเรื่องที. เร็กซ์
แต่รวมไปถึงสัตว์สายพันธุ์อื่นๆ ซึ่งอยู่ร่วมโลกในยุคเดียวกับมัน
และเทคโนโลยีในการสร้างภาพล้ำสมัย ช่วยให้เราคืนชีวิตให้ทุกสิ่งได้
ดาวโลกของเรา เมื่อ 66 ล้านปีก่อน
ท้องฟ้าเต็มไปด้วยยักษ์บินได้
ในทะเลก็มีสัตว์เลื้อยคลานมหึมา คอยลาดตระเวนห้วงทะเลลึก
บนแผ่นดิน ไดโนเสาร์ทุกสายพันธุ์
ต่างกำลังดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอด
ตอนนี้เรามีความรู้เพิ่มขึ้นมาก เกี่ยวกับโลกซึ่งครองโดยไดโนเสาร์
และนี่คือเรื่องราวเหล่านั้น
(ป่า)
ป่าในอเมริกาใต้ มีต้นไม้ที่สูงที่สุดในโลกอยู่ส่วนหนึ่ง
ต้นไม้เหล่านั้นอาจจะสูงได้เกินกว่า 90 เมตร
แต่ที่นี่ก็มีสัตว์ยักษ์อยู่เช่นกัน
ไดโนเสาร์กินพืช
เจ้าพวกนี้ชื่อออสโตรโพไซดอน
แต่ละตัวสูงเกือบ 25 เมตร
และเป็นสัตว์ที่กินเก่งอย่างมโหฬาร
ฟันของมันไม่ได้มีไว้เคี้ยว
แต่มีไว้ตัดใบไม้
ฝูงแบบนี้อาจกินต้นไม้ใบหญ้าได้ถึง วันละสิบตัน
พวกมันชอบกินใบไม้อ่อนที่ งอกอยู่ตามปลายกิ่งหรือยอดไม้
แต่ถ้าเจอต้นไหนที่สูงกว่าตัวพวกมัน
มันก็ไม่ยอมแพ้ง่ายๆ
มันจะใช้น้ำหนักของตัว พร้อมกับกระดูกหน้าอกหนากว่า 20 เซนติเมตร
ผลักต้นไม้ให้ล้มง่ายๆ เสียอย่างนั้น
สำเร็จ
แต่ชีวิตในป่าก็เป็นชีวิตที่ต้องสู้อยู่เสมอ
โดยเฉพาะเมื่อมีการเปิดพื้นที่ใหม่แบบนี้
พืชพันธุ์ต่างแข่งกันงอกหาแสง…
และใช้ทุกวิถีทางเพื่อเอาชนะ
ช่องว่างในผืนป่าถูกเติมเต็มอย่างรวดเร็ว
พื้นที่บนบกมากกว่าสามในสี่ ถูกปกคลุมด้วยต้นไม้ใบหญ้า
โลกดึกดำบรรพ์เป็นโลกที่เขียวชอุ่ม
ไดโนเสาร์หลายสปีชีส์ใช้ชีวิตอยู่ในป่า
ไตรเซราทอปส์ หนึ่งในพันธุ์ใหญ่ที่สุดในอเมริกาเหนือ
ขนาดของมันอาจจะยาวได้ถึงแปดเมตร
กระบังขนาดใหญ่บนหัว มีไว้ป้องกันตัวเองเวลาต่อสู้
แต่พืชก็มีเกราะป้องกันตัวเหมือนกัน
สารพิษ
สารเหล่านั้นอันตรายเป็นพิเศษต่อไดโนเสาร์เด็ก
เจ้าลูกไตรเซราทอปส์ตัวนี้ เพิ่งมีขนาดหนึ่งใน 50 เท่าของแม่
และพิษจากพืชนั้นอาจทำให้มันป่วยหนักได้
แต่ไตรเซราทอปส์มีวิธีจัดการพิษพวกนี้
มันมียาถอนพิษ
แหล่งยาถอนพิษแหล่งหนึ่งอยู่ในถ้ำ ซึ่งพวกมันไปเยือนบ่อยๆ
แต่เจ้าวัยใสตัวนี้ไม่เคยมาที่นี่
พวกมันต้องค่อยๆ ลัดเลาะเข้าไปตามทางในถ้ำ
ซึ่งถูกกัดเซาะโดยแม่น้ำใต้ดิน ผ่านเวลาหลายพันปี
ตอนนี้มันเข้ามาลึกถึงจุดที่ไม่มีแสงสว่างแล้ว
มันมองอะไรไม่เห็นเลย
เจ้าตัวน้อยต้องพยายามอยู่ใกล้ๆ ผู้ใหญ่
แต่อย่าใกล้เกิน
ทีนี้ ถ้าเลี้ยวผิดแม้แต่จุดเดียวก็อาจเป็นหายนะได้
ในที่สุดทั้งฝูงก็มาถึงจุดที่ตั้งใจไว้
นี่คือยาถอนพิษ ดินชนิดพิเศษ
เขาเรียกกันว่าดินโป่ง และเจ้าฝูงนี้จะมาตรงนี้เป็นประจำ
แต่มีใครสักคนหายไป
ลูกไปอยู่ที่ไหน
โชคยังเข้าข้างเจ้าตัวน้อยตัวนี้
เมื่อกินดินเข้าไปเคลือบกระเพาะ
เขาก็จะได้มีภูมิคุ้มกันพิษจากใบไม้ที่กินเข้าไป
อีกเดี๋ยว ทุกตัวจะมุ่งหน้ากลับออกจากถ้ำ ไปสู่ป่าและแสงสว่างจากดวงอาทิตย์
อันที่จริง แสงสว่างจากดวงอาทิตย์
แทบจะส่องมาไม่ถึงพื้นป่าทึบเหล่านี้เลย
ในป่าพาทาโกเนีย
พืชพันธุ์ที่ขึ้นกันหนาแน่น เบียดจนแทบไม่มีที่ว่างนับได้หลายร้อยกิโลเมตร
แต่นานๆ ทีจะเจอช่องว่างปริศนาเช่นช่องนี้
นั่นเป็นผลงานของเจ้าคาร์โนทอรัส หนักสองตัน สูง 3.65 เมตร ตัวผู้
มันเก็บกวาดพื้นที่ส่วนนี้อยู่นานมาก
และยังต้องใส่ใจอยู่เสมอ หากจะยังรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยไว้
นี่คือเวทีซึ่งทำไว้อวดตัวเมีย
ทุกอย่างพร้อมแล้ว และมันก็ประกาศให้โลกรู้
เสียงเพรียกหาคู่ของมันมีความถี่ต่ำ
นั่นทำให้เสียงดังได้ไกลในป่าดงทึบแบบนี้
มากกว่าเสียงร้องแหลมสูง
ในที่สุดก็มีตัวเมียมาหนึ่งตัว
ตัวเมียซึ่งขนาดใหญ่กว่าตัวผู้ และแข็งแกร่งกว่าด้วย
ตอนนี้ ไม่ว่าจะใช้วิธีไหน มันต้องเอาชนะใจนางให้ได้
และอาจจะมีโอกาสแค่ครั้งนี้ครั้งเดียว
นางจับตาดูอยู่อย่างพินิจพิจารณา
ถ้าอยากเอาชนะใจสาว
มันต้องใช้ท่วงท่าซึ่งประหลาดมหัศจรรย์ที่สุด
มันไม่ได้มีเขายิ่งใหญ่ หรือหางโตพิเศษกว่าใคร
แต่ว่ามีแขนจิ๋วๆ ที่ดูเหมือนจะไร้ประโยชน์
แล้วแขนแต่ละข้างก็มีข้อต่อแบบเบ้าที่ฐาน
ซึ่งทำให้สามารถขยับแขนแต่ละข้างได้อิสระ
วันนี้ชวด
จะทำอีท่าไหนให้เลิศกว่านี้ได้อีก
แต่ตอนนี้ก็กลับไปเก็บขยะต่อก่อน
ที่นี่คือเอเชียตะวันออก
ในป่าบนเทือกเขาเหล่านี้ ฤดูใบไม้ร่วงจะมาเร็วกว่าที่อื่น
นี่เป็นจังหวะที่ต้นไม้ส่วนใหญ่ออกผลกัน
และผลซึ่งล้ำค่าที่สุดชนิดหนึ่ง คือเมล็ดของต้นแปะก๊วย
เหมือนเป็นขุมทรัพย์ของไดโนเสาร์ พันธุ์ที่ชื่อโครีโธแรปเตอร์
ถึงพวกมันจะมีขนแต่ก็บินไม่ได้
โครีโธแรปเตอร์กลุ่มนี้เจอ หย่อมที่มีผลแปะก๊วยตกลงมาเยอะมาก
แต่การมารวมตัวกันแบบนี้ มักจะเรียกความสนใจแบบที่มันไม่ต้องการ
เฉียนโจวซอรัส นักล่าตัวเอ้ที่สุดของป่าทวีปเอเชีย
ตัวนี้เป็นตัวเมีย ลำตัวยาวถึงเก้าเมตรกว่า
ถ้ามันอยากจะจับโครีโธแรปเตอร์ให้ได้ จะต้องเข้าไปใกล้กว่านี้
แถวนี้ไม่ค่อยมีที่กำบังเท่าไหร่
แต่เหยื่อของมันก็ยังไม่ทันสังเกตอยู่ดี
พลาดเสียแล้ว
แต่การล่าส่วนใหญ่
ในประวัติศาสตร์ของสิ่งมีชีวิตทั้งหมด ล้มเหลวมากกว่าที่จะสำเร็จ
ยิ่งฤดูกาลนำมาซึ่งลมพัดแรง
ต้นไม้ส่วนใหญ่ในป่าโปร่งแห่งนี้จะเริ่มผลัดใบ
ฤดูหนาวจะเป็นช่วงเวลาลำบาก
ถึงอย่างนั้น พายุก็ช่วยเปิดโอกาสเล็กๆ ให้นักล่า
มันกำลังจะลองใหม่
อากาศครึ้มช่วยให้มันแฝงตัวได้เนียนยิ่งขึ้น และเสียงลมพัดแรงก็ช่วยดึงความสนใจได้ดี
รางวัลใหญ่ขนาด 36 กิโลกรัม
รางวัลที่ยิ่งมีค่า เมื่อฤดูหนาวใกล้เข้ามาทุกที
ในป่าที่อเมริกาเหนือ
พวกที่อาศัยอยู่ในป่า จะต้องเจอกับภัยประจำปีเพิ่มจากที่อื่น
ไฟป่าที่เกิดจากฟ้าผ่า
ยิ่งไฟป่ากินวงกว้าง อุณหภูมิยิ่งพุ่งสูง เกินกว่า 1,000 องศาเซลเซียส
เปลวไฟลุกโชนเสียดฟ้าสูงขึ้นไปเป็นร้อยเมตร
สัตว์ส่วนใหญ่จะหนีจากไฟ
แต่เจ้าเอ็นมอนโทซอรัสตัวเมียนี้ มีครอบครัวที่ต้องดูแล
มันไม่ได้ทิ้งลูก
ทีนี้พวกมันจะต้องหาทางหลบไฟให้ได้ จนกว่ามันจะดับไปเอง
ภาพนี้อาจดูเหมือนหายนะ
แต่น่าทึ่งมากที่พืชบางชนิดจะต้องถูกเผา
จึงจะครบรอบวงจรชีวิตได้
ลูกสนโบราณจำเป็นต้อง ถูกเผาด้วยความร้อนแรงกล้า
จึงจะเปิดและปล่อยเมล็ดออกมา
และหลังจากไฟดับไปเพียงไม่กี่ชั่วโมง
สัตว์ต่างๆ ก็เริ่มกลับมา
แมลงวงศ์ด้วงจะกลับมาเป็นกลุ่มแรกๆ
มันจะเริ่มวางไข่ทันที
เมื่อไข่ฟักเป็นตัว หนอนด้วงจะเป็นกลุ่มแรกที่ได้อิ่มหนำ
กับท่อนไม้ตายซากซึ่งเกลื่อนกลาดแทบไม่จำกัด
เจ้าอาโทรซิแรปเตอร์ก็เป็นนักฉวยโอกาส
รีบกลับเข้าพื้นที่ตอนที่ยังมีอาหารให้กิน
และยังหาประโยชน์อย่างอื่น จากสถานการณ์นี้ได้อีก
ควันไฟฆ่าแมลงได้
ดังนั้นจึงช่วยให้เจ้าตัวนี้ กำจัดปรสิตที่เกาะตามร่างกายได้
แต่ก็ต้องระวังเหมือนกัน
แองไคโลซอร์ขนาดสองตัน
มันก็กำลังมองหาอาหารที่น่ากิน หลังจากทั้งป่าถูกย่าง
ถ่านไม้
มันจะเข้าไปผสมกับพิษจากพืชหลายชนิดในท้อง และแก้พิษเหล่านั้นได้
เจ้าเอ็ดมอนโทซอรัสตัวเมียนั้น กำลังจะออกจากป่าแล้ว
ทั้งที่ไม่น่าเป็นไปได้ แต่มันก็พาลูกทั้งสองตัวหลบไฟได้อย่างปลอดภัย
พวกมันต้องหาป่าเขียวแห่งใหม่ไว้หากิน จนกว่าพืชในป่านี้จะฟื้นตัวกลับมา
แม้ไฟป่าจะไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยนัก ต้นไม้ก็ไม่ได้อยู่ยืนยงไปตลอดกาล
เมื่อต้นไม้ตาย มันจะกลายเป็นอาหาร ของสิ่งมีชีวิตอีกรูปแบบโดยสิ้นเชิง
ในยามกลางคืน สิ่งมีชีวิตบางชนิดก็โดดเด่นจนไม่น่าเชื่อ
ที่พื้นป่านั้น…
เห็ดรางอกขึ้นมา…
และเริ่มเรืองแสง
พวกมันสร้างแสงขึ้นมาจาก ปฏิกิริยาเคมีที่อยู่ในเนื้อเยื่อตัวเอง
แต่สาเหตุที่มันเรืองแสงนั้นยังเป็นปริศนา
อาจเป็นเพราะแสงจะล่อให้แมลงบินเข้ามา
แล้วจะช่วยกระจายสปอร์ของเห็ดราเหล่านั้นได้
ที่เอเชียกลางแห่งนี้
ป่าในยามค่ำคืนเต็มไปด้วยเสียงประหลาด
ซอโรพอดยักษ์กำลังหลับสนิท
พวกมันมีถุงลมอยู่ในหัวและลำคอ
ซึ่งช่วยลดน้ำหนักตัว แต่ก็ส่งผลขยายเสียงกรนของมันจนดังลั่นป่า
แต่ใช่ว่าทุกอย่างจะหลับใหล
ถ้าเป็นสัตว์เล็ก การออกมาหากินในความมืด ก็ปลอดภัยกว่ายามกลางวัน
เจ้าเธริซีโนซอรัสเหล่านี้ เพิ่งฟักจากไข่มาเมื่อหกเดือนก่อน
ความยาวไม่ถึง 90 เซนติเมตร พวกมันเพิ่งโตได้หนึ่งในสิบของขนาดเต็มวัย
กรงเล็บของมันอาจดูเหมือนกริช แต่ตอนนี้ใช้เป็นแค่ส้อมจิ้มผักเข้าปากมากกว่า
เพราะเจ้าพวกนี้ก็เป็นตัวกินพืช
แต่ป่าแห่งนี้ก็มีอาหารทุกรูปแบบ ถ้ารู้ว่าจะมองหาตรงไหน
น้ำผึ้ง
มันหยดลงมาจากรังผึ้งบนกิ่งไม้
ผึ้งมักจะทำรังในที่สูง ให้พวกสัตว์เดินเท้าเอื้อมไม่ถึง
แต่รังนี้อยู่ต่ำกว่ารังผึ้งส่วนใหญ่
และมันก็เป็นโอกาสดีเกินห้ามใจ
สิ่งที่ทำให้มันแตกต่างจากไดโนเสาร์ส่วนใหญ่ คือเธริซีโนซอรัสเด็กๆ จะปีนต้นไม้ได้
ถึงพวกมันจะไม่ได้เชี่ยวชาญนักก็ตาม
ผึ้งที่กำลังโมโหจะเล่นเวฟในรัง เพื่อเตือนให้ผู้บุกรุกถอยไปให้ห่าง…
ไม่อย่างนั้นจะต้องเจอดี
เธริซีโนซอรัสเต็มวัย
ตัวใหญ่มาก สูงเกือบสิบเมตรและหนักห้าตัน
ไม่ว่าฝูงผึ้งจะทำอะไร ก็ไม่สามารถเปลี่ยนใจเจ้าตัวนี้ได้
ในที่สุดก็ได้กินของดี
และโดนต่อยเพิ่มอีกเล็กน้อย
ต่อให้เป็นกลางวัน ใต้ร่มไม้ในป่าทึบก็ยังเป็นที่มืด
เช่นป่าแห่งนี้ในยุโรป
ไม่ว่าจะเป็นสัตว์ชนิดไหนก็ยากที่จะแยกออกได้
แต่มันก็ยังแฝงตัวอยู่ทุกที่
เทลมาโทซอรัสแทบไม่เคยโผล่ออกจากที่ซ่อน
และอีกตัวที่ซุ่มเก่งไม่แพ้กัน…
ซัลม็อกซีส
พันธุ์สุดท้าย จากสายเลือดไดโนเสาร์เก่าแก่โบราณมาก
ป่าแห่งนี้เป็นหนึ่งใน ป้อมปราการที่เหลืออยู่ของพวกมัน
ด้วยความสูงแค่ 18 เซนติเมตร ลูกซัลม็อกซีสเป็นแค่ของว่างของพวกนักล่า
แต่ต่อให้เป็นแค่ของว่างก็ยังคุ้มที่จะกิน
พวกมันจึงต้องระวังตัวแจ
แฮทเซกอเทอริกซ์สูงสี่เมตรครึ่ง
อันที่จริง เจ้าตัวนี้เป็นเทอโรซอร์ สัตว์เลื้อยคลานที่มีปีก
ปีกซึ่งเมื่อมันเดินอยู่ในหมู่ไม้ตรงนี้ มันจะต้องพับไว้แนบตัว
ป่าซึ่งอุดมไปด้วยสัตว์เล็กๆ แห่งนี้ เป็นหนึ่งในพื้นที่หากินประจำของมัน
ป่าตั้งอยู่ที่ชายฝั่งใต้สุดของยุโรป
นี่คือสัตว์บินได้ที่น้ำหนักตัวมากที่สุดในโลก
และในป่านี้ไม่มีจุดอื่นแล้ว ที่มันจะสามารถกางปีกยักษ์
ซึ่งวัดแล้วกว้างถึงเกือบสิบเมตร
ผู้อาศัยถาวรส่วนใหญ่ในป่านี้ มักจะมาที่ชายหาดกันเสมอ…
เพราะพืชที่นี่จะมีละอองน้ำทะเลเคลือบใบ
ทำให้เป็นแหล่งเกลือชั้นดี
ที่นี่ เหล่าซอโรพอดจะออกมาพบปะ และเชื่อมสัมพันธ์ครอบครัวอีกครั้ง…
พร้อมสร้างสัมพันธ์ครั้งใหม่
แต่สำหรับเจ้าแฮทเซกอเทอริกซ์ หาดแห่งนี้เป็นลานขึ้นบิน
ทีนี้ ปีกของมันจะพาบินไปยังป่าอีกแห่ง
ซึ่งสิ่งมีชีวิตล้วนแพร่ขยายพันธุ์ อย่างหลากหลายและอุดมสมบูรณ์
ยิ่งกว่าที่ใดๆ ในโลกดึกดำบรรพ์ของเรา
หากสนใจหลักวิทยาศาสตร์ เบื้องหลังเรื่องราวเหล่านี้
เชิญอ่านข้อมูลต่อได้เลยใน เว็บเพจของรายการ Prehistoric Planet
คำบรรยายโดย ปัทมวรรณ บูรณมาตร์