PRZEDSTAWIA DAVID ATTENBOROUGH
Jednym z najbardziej niezwykłych,
a na pewno najsłynniejszych zwierząt w historii jest dinozaur.
Tyrannosaurus rex.
Zwierzę, które pobudza wyobraźnię nas wszystkich.
Jakie to było stworzenie?
Jak wyglądało? Jak żyło?
Współczesne badania naukowe odpowiedziały na te pytania.
Nie tylko o tyranozaurze,
ale też o innych gatunkach żyjących w tamtym czasie.
Najnowsza technologia pozwala nam przywrócić je wszystkie do życia.
Planeta Ziemia, 66 milionów lat temu.
Niebo jest pełne latających olbrzymów.
W wodzie ogromne gady pilnują głębin.
A na lądzie dinozaury różnych gatunków
walczą o przetrwanie.
Obecnie tak wiele już wiemy o świecie, którym rządziły dinozaury.
To jest ich historia.
Prehistoryczna planeta
Lasy
W lasach w Ameryce Południowej rosną jedne z najwyższych drzew na świecie.
Mogą mierzyć ponad 90 metrów.
Ale żyją tu też olbrzymie zwierzęta.
Roślinożerne dinozaury.
To Austroposeidon.
Ma 25 metrów długości.
I gigantyczny apetyt.
Jego zęby są przystosowane nie do żucia,
lecz do cięcia.
Takie stado może spożyć dziennie dziesięć ton roślinności.
Preferują delikatne, młode liście, które rosną na czubkach gałęzi.
Gdy znajdą drzewa, które są wyższe od nich,
nie poddają się.
Wykorzystują swoją wielką wagę i gruby na 20 centymetrów mostek,
żeby po prostu przewrócić drzewo.
Sukces.
Lecz życie w lesie zawsze jest walką.
Zwłaszcza gdy tworzy się nowa przestrzeń.
Rośliny ścigają się o światło…
i wykorzystują każdy sposób, by zyskać przewagę.
Przerwa w piętrze koron drzew szybko znika.
Ponad trzy czwarte lądu na świecie pokrywają rośliny i drzewa.
Ta prehistoryczna planeta to zielona planeta.
Wiele różnych gatunków dinozaurów żyje w lasach.
Triceratops. Jeden z największych w Ameryce Północnej.
Może mieć nawet osiem metrów długości.
Wielka kryza na jego głowie pełni funkcję ochronną podczas walki.
Lecz rośliny też potrafią się bronić.
Trujące toksyny.
Wyjątkowo niebezpieczne dla młodych.
To młode waży jedynie jedną pięćdziesiątą wagi jego matki.
Toksyny mogłyby mu poważnie zaszkodzić.
Lecz triceratopsy mają sposób na takie trucizny.
Stosują antidotum.
Mogą je znaleźć między innymi w jaskini, do której regularnie chodzą.
Jednak to młode nigdy tu nie było.
Muszą przedostać się przez tunel,
który przez tysiąclecia był podmywany przez podziemną rzekę.
Na tym etapie nie dociera do nich światło.
Niczego nie widzą.
Młode musi trzymać się blisko rodziny.
Ale nie za blisko.
Jeśli raz źle skręci, może to skończyć się tragicznie.
Nareszcie. Stado dotarło na miejsce.
To jest antidotum: specjalna glina.
To coś w stylu glinianej lizawki. Triceratopsy często tu przychodzą.
Ale kogoś brakuje.
Gdzie jest jej młode?
Młody triceratops miał szczęście.
Gdy pokryje żołądek gliną,
będzie chroniony przed trucizną z liści, którymi się żywi.
Niedługo wszyscy powrócą do lasu i światła.
Tak naprawdę niewiele światła słonecznego
dociera do runa gęstych lasów.
W Patagonii gęsta roślinność rozpościera się przez setki kilometrów.
Lecz zdarzają się zaskakujące polany, takie jak ta.
To dzieło dwutonowego, prawie czterometrowego karnotaura. Samca.
Wyczyszczenie tego skrawka lasu zajęło mu dużo czasu.
Musi nieustannie dbać o porządek na tym terenie.
To scena, na której może pokazać się samicom.
Wszystko jest gotowe. Karnotaur daje o tym znać.
Wydaje okrzyki o niskim tonie,
które docierają dalej wśród gęstej roślinności
niż dźwięki o wysokim tonie.
Nareszcie pojawiła się samica.
Jest większa i silniejsza niż samiec.
Teraz on musi zrobić na niej wrażenie.
Dostanie tylko jedną szansę.
Samica uważnie go obserwuje.
Jeśli chce jej zaimponować,
musi zrobić coś wyjątkowego.
Nie ma wielkich rogów ani nadzwyczajnego ogona.
Ale ma parę drobnych, z pozoru bezużytecznych kończyn górnych.
Dzięki stawom kulistym wolnym
może poruszać tymi kończynami niezależnie od siebie.
Nie dziś.
Co mógł zrobić lepiej? Kto wie?
Póki co wraca do zbierania śmieci.
To Azja Wschodnia.
Do tych górskich lasów jesień przychodzi wcześnie.
To wtedy wiele drzew wydaje owoce.
Bardzo wysoko cenione są nasiona miłorzębu dwuklapowego.
Największy przysmak dla owiraptorów z rodzaju Corythoraptor.
Choć mają pióra, nie potrafią latać.
Znalazły miejsce, w którym spadło wyjątkowo dużo owoców.
Lecz takie zgromadzenia mogą przyciągać uwagę.
To Qianzhousaurus, główny drapieżnik w azjatyckich lasach.
To jest samica. Ma ponad dziewięć metrów długości.
Jeśli ma złapać owiraptora, będzie musiała się zbliżyć.
Nie ma się gdzie ukryć.
Lecz jej ofiara nadal jej nie zauważyła.
Poniosła porażkę.
Ale większość polowań w historii życia kończy się porażką.
Gdy wzmagają się sezonowe wiatry,
wiele drzew w lasach strefy umiarkowanej zaczyna tracić liście.
Zima będzie trudna.
Lecz burza stanowi dobrą okazję dla myśliwych.
Próbuje kolejny raz.
Jest mniej widoczna w półmroku. Dodatkowo zagłuszają ją porywy wiatru.
Ponad 30-kilogramowa zdobycz.
Bardzo cenna ze względu na zbliżającą się zimę.
W lasach Ameryki Północnej
ich mieszkańcy mierzą się co roku z dodatkowym zagrożeniem.
Pożar wywołany uderzeniem pioruna.
Gdy ogień się rozprzestrzenia, temperatura rośnie do ponad 1000 stopni.
Płomienie sięgają na wysokość około 200 metrów.
Większość zwierząt ucieka.
Lecz ten edmontozaur musi zaopiekować się rodziną.
Nie porzuci jej.
Muszą być o krok przed ogniem aż do końca pożaru.
To może wyglądać jak katastrofa.
Lecz, o dziwo, niektóre rośliny muszą zostać spalone,
jeśli mają zakończyć swój cykl życiowy.
Wysoka temperatura jest potrzebna, by szyszki sosny się otworzyły…
i uwolniły nasiona.
Zaledwie kilka godzin po pożarze
zwierzęta zaczynają wracać.
Chrząszcze są jednymi z pierwszych.
Zaczynają składać jaja.
Gdy wylęgną się larwy, jako pierwsze będą żerować
na prawie nieograniczonych zapasach martwego drewna.
Ten atrociraptor to oportunista.
Wraca szybko, jeśli na horyzoncie widać jedzenie.
Widzi tu jeszcze jedną korzyść.
Dym jest owadobójczy.
Pomaga zwierzętom pozbyć się pasożytów.
Ale trzeba być ostrożnym.
Dwutonowy ankylozaur.
On również znalazł coś do zjedzenia po pożarze.
Węgiel.
Wiąże toksyny w żołądku i neutralizuje je.
Samica edmontozaura opuszcza las.
Mimo przeciwności losu zapewniła swoim dzieciom bezpieczeństwo.
Będą musieli znaleźć nowe polany, dopóki las nie odrośnie.
Nawet tam, gdzie pożary są rzadkością, drzewa nie żyją wiecznie.
A gdy umierają, stają się pożywieniem dla organizmów zupełnie innego rodzaju.
Niektóre z nich nocą stają się niezwykle widoczne.
W poszyciu lasu…
pojawiają się grzyby…
i zaczynają świecić.
Świecenie to wynik reakcji chemicznych zachodzących głęboko w ich tkankach.
Dlaczego tak się dzieje? To zagadka.
Może dlatego że światło przyciąga owady,
które z kolei pomagają rozsiewać zarodniki.
Tutaj, w Azji Środkowej,
nocą las jest pełen dziwnych dźwięków.
Wielkie zauropody śpią.
Mają worki powietrzne na głowie i szyi,
przez co ich waga jest mniejsza, ale chrapanie głośniejsze.
Ale nie wszyscy śpią.
Dla mniejszych stworzeń bezpieczniej jest poruszać się w nocy niż w dzień.
Te terizinozaury wykluły się zaledwie sześć miesięcy temu.
Mają niecały metr długości. Dorosłe osobniki są dziesięć razy większe.
Ich pazury wyglądają jak sztylety, lecz są to bardziej sztućce do sałatek…
bo terizinozaury są roślinożercami.
W lesie jest wszelkiego rodzaju pokarm, jeśli wie się, gdzie szukać.
Miód.
Ścieka z gniazda pszczół umieszczonego wśród gałęzi.
Pszczoły zwykle budują gniazda poza zasięgiem mieszkańców lądu.
Ale to gniazdo jest niżej niż inne.
Nie można go przeoczyć.
W przeciwieństwie do większości dinozaurów terizinozaury umieją się wspinać.
Choć nie są w tym ekspertami.
Wściekłe pszczoły tworzą meksykańską falę i mówią intruzom: „Nie zbliżajcie się…
bo poniesiecie konsekwencje”.
Dorosły terizinozaur.
Jest ogromny. Mierzy dziewięć metrów i waży pięć ton.
Pszczoły nie są w stanie go powstrzymać.
Nareszcie. Coś pysznego.
I kilka użądleń.
Nawet w dzień jest ciemno w podszyciu gęstych lasów,
takich jak ten w Europie.
Ciężko dojrzeć jakiekolwiek zwierzę.
Lecz są one wszędzie.
Telmatozaur rzadko wychodzi z ukrycia.
Równie niedostrzegalny jest…
zalmokses.
Ostatni potomek pradawnych dinozaurów.
Ten las jest jednym z jego nielicznych pozostałych siedlisk.
Młode zalmoksesy mają 18 cm wysokości. Są małą przekąską dla wielu drapieżników.
Ale przekąski i tak warto zjeść…
więc muszą być ostrożne.
Hatzegopteryx ma cztery i pół metra wysokości.
Jest to pterozaur, czyli gad ze skrzydłami,
które musi mieć złożone, gdy skrada się po lesie.
Ten las jest pełen małych stworzeń i stanowi dla pterozaura teren łowiecki.
Leży na najbardziej wysuniętym na południe krańcu Europy.
To najcięższe zwierzę, które kiedykolwiek latało.
Nie ma innego miejsca, w którym może rozpostrzeć swe skrzydła
o rozpiętości ponad dziewięciu metrów.
Wiele stałych mieszkańców lasu regularnie tu przychodzi…
bo rośliny są pokryte wodą morską
i stanowią cenne źródło soli.
Tutaj zauropody spotykają się, odnawiają istniejące więzi rodzinne…
i tworzą nowe.
Ale Hatzegopteryx traktuje plażę jak pas startowy.
Jego skrzydła poniosą go do innego lasu,
w którym jest więcej różnorodnych form życia
niż gdziekolwiek indziej na naszej prehistorycznej planecie.
Aby dowiedzieć się, jak powstały odcinki,
wystarczy wejść na stronę Prehistorycznej planety.
Napisy: Sylwia Szymańska