ĐƯỢC DẪN DẮT BỞI DAVID ATTENBOROUGH
Chắc chắn một trong những loài động vật đáng chú ý nhất từng tồn tại,
và tất nhiên một trong những loài nổi tiếng nhất, là khủng long.
Khủng long bạo chúa.
Một loài động vật kích thích trí tưởng tượng của tất cả chúng ta.
Đó là loài động vật nào vậy?
Trông nó như thế nào? Nó sống ra sao?
Giờ đây, nghiên cứu khoa học đã trả lời được những câu hỏi đó.
Và không chỉ về Khủng long bạo chúa,
mà còn các loài khác sống cùng với nó.
Và công nghệ hình ảnh mới nhất cho phép chúng ta tái tạo chúng.
Trái đất, 66 triệu năm về trước.
Bầu trời đầy những con vật khổng lồ biết bay.
Dưới biển, những loài bò sát khổng lồ tuần tra dưới vùng nước sâu.
Còn trên mặt đất, mọi loài khủng long,
tất cả đang vật lộn để tồn tại.
Giờ đây chúng ta đã biết quá nhiều về một thế giới do khủng long thống trị.
Đây là câu chuyện của chúng.
Hành Tinh Thời Tiền Sử
Những Thế Giới Băng
Cuộc sống ở điều kiện khắc nghiệt nhất
ở vùng viễn Bắc và Nam của Trái Đất.
Tuy nhiên, khủng long đã định cư được ở các vùng địa cực.
Ở vùng viễn Bắc của châu Mỹ, kẻ săn mồi bé xíu này, con dromaeosaur,
đã tồn tại được ba tháng trong cảnh gần như hoàn toàn tối tăm.
Và giờ đây, cuối cùng, mùa xuân đã đến.
Nó có một bộ lông,
để nó có thể tự tạo ra thân nhiệt
và cần giữ lại nhiều nhiệt nhất có thể.
Một thách thức đối với mọi loài khủng long ở những vùng giá lạnh này.
Khi nó nhanh chóng di chuyển trên bề mặt tuyết,
nó kiểm tra các nơi mà trước đó nó đã tìm thấy thức ăn.
Ở thế giới băng này, không cơ hội nào là quá nhỏ để mà bỏ qua.
Và để thành công, như thường lệ,
ta cần tính toán… thời điểm tốt.
Dù vào thời điểm này của lịch sử Trái Đất,
các vùng địa cực tương đối ấm áp,
tuy nhiên, những vùng đất này được chế ngự bởi thay đổi khắc nghiệt theo mùa.
Khi mặt trời lần đầu mọc sau gần ba tháng,
mỗi con vật phải sẵn sàng để tận dụng ánh sáng ban ngày
và những ngày ấm hơn sắp đến.
Lũ dromaeosaur nhỏ phải hợp tác với nhau,
nếu chúng định săn con mồi lớn.
Và đây là cơ hội đầu tiên của chúng trong mùa này.
Một bầy hadrosaur.
Những con khủng long mỏ vịt này năm nào cũng đi qua nơi này.
Những con du cư tìm kiếm thực vật tươi tốt do mùa xuân mang lại.
Chúng rất to.
Cơ hội duy nhất mà lũ dromaeosaur sẽ có là tập hợp thành nhóm.
Phía trước chúng là một con sông, mà cả bầy sẽ phải vượt qua.
Và lũ dromaeosaur biết rằng có con sẽ không bao giờ vượt qua được.
Khi mùa đông dần qua, nước băng tan bắt đầu chảy rất mạnh.
Cả bầy phải lội qua con sông sâu chảy xiết này.
Những con đầu đàn cố gắng chọn lối vượt qua an toàn nhất.
Cả bầy thận trọng theo sau.
Con non bám sát bố mẹ.
Đặt nhầm chân ở đây có thể khiến chúng mất mạng.
Các con trưởng thành, đang chờ đến lượt, trở nên lo lắng.
Chỗ thắt cổ chai này cho lũ dromaeosaur một cơ hội.
Mục tiêu của chúng sẽ là những con non.
Nỗi hoảng sợ bắt đầu lan ra khắp bầy.
Cái lẽ ra là pha vượt sông đầy trật tự biến thành hỗn loạn.
Các con bố mẹ và con non bị tách ra.
Một pha thoát hiểm may mắn.
Chúng xốc lại đội hình và tiếp tục hành trình.
Lũ dromaeosaur dường như đã bỏ lỡ cơ hội...
nhưng con sông đã làm xong phần việc với chúng.
Lúc nào cũng có tổn thất.
Đó là bữa tiệc linh đình. Và nhiều thức ăn hơn những kẻ săn mồi này có cả mùa đông.
Trong thế giới băng, cơ hội theo mùa thế này là ngắn ngủi.
Mùa xuân thì ngắn, còn mùa hè sẽ sớm kết thúc.
Có rất nhiều việc cần làm trước khi những thách thức của mùa đông trở lại.
Ở hạ nguồn, khi lòng sông rộng hơn và bắt đầu chảy chậm lại,
sông bắt đầu chở nặng phù sa,
và một hệ thống đảo xuất hiện.
Có những con vật tranh thủ lúc này
tập hợp để thực hiện nghi lễ mùa xuân.
Cuối cùng, mùa xuân đã đến thật rồi.
Hàng chục con Ornithomimus đang chuẩn bị
cho giây phút quan trọng nhất trong năm của chúng.
Những con khủng long trông giống đà điểu kỳ lạ này chọn những hòn đảo an toàn
để đào hố nông, giai đoạn đầu của quá trình làm tổ.
Khi các con cái đến,
chúng sẽ chọn giao phối với những con đực làm tổ đẹp nhất.
Những con đến muộn thấy nơi này đã kín rồi.
Chỗ duy nhất còn lại là mép hòn đảo.
Và tìm nơi làm tổ mới chỉ là bắt đầu.
Khi cuối cùng trứng được đẻ,
chúng sẽ cần được giữ ấm trong một thảm thực vật.
Tìm được đủ nguyên liệu làm tổ không dễ...
đó là lý do có con Ornithomimus phải đi ăn trộm.
Một lợi thế khi đến muộn
là láng giềng của nó đã làm hết những việc nặng.
Một cái tổ không được canh chừng là quá cám dỗ.
Ở những đàn như thế này, ăn trộm có thể là chuyện bình thường
đến mức có những nguyên liệu làm tổ thỉnh thoảng,
sẽ có ở hầu hết các tổ trên đảo.
Nhưng ăn trộm là mạo hiểm.
Bị bắt quả tang.
Một cặp hadrosaur đi ngang qua.
Chúng sẽ ăn các cành cây có lá.
Nên ta phải bảo vệ được tài sản của mình.
Có thể mất vài năm mới hoàn thiện được kỹ năng làm tổ.
Nhưng thành công không chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm.
Ở một đàn đông đúc thế này, lúc nào cũng có thể có một nạn nhân khác.
Đối với Ornithomimus, những hòn đảo trên sông này sẽ là nơi trú ẩn
cho cả trứng và con non khi trứng nở.
Xa hơn nữa về phía Bắc, nhiệt độ thấp hơn và điều kiện khắc nghiệt hơn.
Thế mà đó lại là nơi lũ hadrosaur có mào đang đến
để tận dụng một địa điểm đặc biệt.
Một địa điểm mang lại một thứ đặc biệt.
Những chiếc cổ dài của lũ khủng long này đặc biệt duyên dáng
và được đặt thành tên cho chúng.
Olorotitan, "Thiên Nga Khổng Lồ".
Tiếng gọi của chúng được phóng đại bởi mào rỗng trên đầu.
Chúng đang đến một trong những khu vực núi lửa lớn nhất thế giới.
Đó là một nơi nguy hiểm và thù địch.
Nhưng lũ Olorotitan này quay lại đó, hết năm này đến năm khác...
vì núi lửa giữ nền đất thật ấm.
Nên đây là nơi chúng làm tổ.
Cát núi lửa ấm được dùng làm lò ấp trứng.
Và vài tuần sau khi cả đàn đến, trứng nở.
Lũ hadrosaur chăm sóc con mình rất cẩn thận.
Chúng mang về rất nhiều cây cỏ cho con ăn.
Mỗi cái tổ có thể chứa đến hơn 20 con non.
Những con non này ra đời vào thời điểm mùa hè ngắn ngủi nhưng nhiều thức ăn.
Được tiếp sức bởi mặt trời không lặn trong nhiều tuần,
cỏ tháp bút ở đây mọc rất nhanh
và đủ để cho cả bầy ăn.
Những loài cây cỏ này chứa nhiều dưỡng chất hơn loại cỏ tươi tốt nhất.
Và vào những ngày hè dài, lũ hadrosaur con lớn rất nhanh.
Chúng có thể đạt tới một nửa kích thước của con trưởng thành trong năm đầu tiên.
Hiện tại, những đầm lầy núi lửa này
là nơi màu mỡ nhất hành tinh.
Cả ở trên...
và ở dưới mặt nước.
Nhưng chính sự sinh sản đó mang lại vấn đề cho lũ hadrosaur.
Những cái ao nông và ấm là nơi sinh sản hoàn hảo
cho muỗi.
Hàng năm, thiên đường này biến thành địa ngục sống.
Lũ hadrosaur có lớp da rất mỏng,
nên không có khả năng bảo vệ nhiều trước các loài côn trùng hút máu.
Bị chọc tức liên tục khiến chúng khó ăn,
và chúng bị yếu đi một cách nguy hiểm.
Còn lũ con non có thể bị mất máu đến mức có thể đe dọa đến tính mạng.
Cuối cùng, cả đàn buộc phải đi tiếp để thoát khỏi lũ muỗi.
Nếu con non không theo kịp, con mẹ phải bỏ lại chúng.
Khi chúng lên cao hơn, gió mạnh hơn khiến chúng dịu bớt.
Nhưng chỉ đối với những con có thể đi xa đến thế.
Trong số hàng trăm con hadrosaur mới sinh, chỉ có một trên mười con sống sau năm đầu.
Nhưng đó là những con có cơ hội đi đến giai đoạn trưởng thành.
Làm tổ ở thung lũng núi lửa này,
bố mẹ cho con non của mình khởi đầu tốt nhất trong đời.
Dù mùa hè vùng địa cực ấm áp và ngắn ngủi là giai đoạn dồi dào,
nó cũng có thể mang lại nguy hiểm.
Khí nóng bốc lên và bị nhiễm điện.
Và nó thường xuyên gây ra những cơn dông dữ dội.
Ở phía Bắc châu Mỹ,
thực vật phát triển tươi tốt nhờ liên tục hứng ánh nắng
giờ đây trở nên khô như rang.
Hầu hết động vật bỏ trốn ngọn lửa.
Nhưng với vài con, thảm họa này mang lại cơ hội.
Con khủng long dài hơn 1,8 m này, con điểu long răng khía,
là một trong những thành viên nhỏ hơn của họ khủng long chân thú.
Cặp mắt to của nó rất tinh, kể cả trong làn khói mờ mờ này.
Và với kích thước này, nó có một trong những bộ não lớn nhất hành tinh.
Đó là kẻ săn mồi thông minh, thích nghi nhanh, thành công nhất Bắc cực.
Ở rìa đám cháy,
lũ điểu long răng khía tập hợp để săn những con thú đang cố thoát khỏi ngọn lửa.
Bất cứ thứ gì khiến lửa lan rộng lại tạo thêm cơ hội
cho một trong những kẻ săn mồi Bắc cực tài tình nhất thời của nó.
Thành công.
Mùa hè ngắn ngủi đã qua,
những cánh rừng còn sót lại sau những vụ cháy mùa hè bắt đầu đổi màu.
Đây là những cành lá sum suê cuối thu trước khi hàng tháng trời tăm tối bắt đầu.
Ở Nam Cực, băng bám vào những ngọn núi cao nhất
và kể cả vào những tháng hè.
Nhưng giờ đây, nhiệt độ đang giảm và ngày đang ngắn lại,
mùa đông địa cực một lần nữa lan rộng khắp vùng đất này.
Các loài động vật giờ đây phải chuẩn bị cho sự trở lại của nó.
Nam bán cầu có các loài khủng long của chính nó.
Ba con này là con Antarctopelta non, một loài khủng long nhỏ ăn thực vật.
Chúng cũng là một trong những động vật được bọc thép khủng nhất thế giới.
Kể cả thế, các con non ở bên nhau thì an toàn hơn.
Ở vùng cực Nam này,
thực vật mà chúng dựa vào ngừng mọc trong nhiều tháng liền.
Khi mùa đông tới, những con thiếu niên này nghỉ ngơi nhiều hơn.
Trú ẩn cùng nhau giúp giữ nhiệt, và do đó là năng lượng.
Với các chi trước rất khỏe, chúng có thể mở rộng hang trú đông này.
Nhưng mỗi lần quay lại, chúng lại phát triển to hơn một chút.
Hang của chúng có vẻ hơi nhỏ hơn,
và sự gắn kết anh em bắt đầu phai nhạt dần.
Đối với mỗi con vật đang lớn, đây là thời điểm dễ tổn thương.
Thời điểm mà chúng cần tách riêng
và mỗi con phải có những bước thử đầu tiên để tìm lãnh thổ riêng cho mình.
Những bầy hadrosaur một lần nữa lại lên đường.
Còn rất ít thứ để ăn, những con động vật ăn cỏ này trở lại
để tìm kiếm thức ăn ở những vùng đất ấm hơn...
bỏ lại các loài khác chịu đựng mùa đông lạnh giá của địa cực.
Tìm được lãnh thổ phù hợp
có thể đưa động vật đi xa khỏi nơi mà cuộc sống của chúng bắt đầu.
Đó là cuộc tìm kiếm mà nhiều con sẽ không tồn tại.
Một lãnh thổ tốt phải có một nơi để trú ẩn trong đó.
Có lẽ là một cái hang.
Kể cả vào những tháng lạnh nhất,
nhiệt độ ở hầu hết các hang hầu như không thay đổi.
Nhưng nó không phải kẻ đầu tiên bị cái hang này thu hút.
Cái hang này sáng rực.
Đây là mồi nhử tí hon của loài ruồi ăn nấm
phát ra ánh sáng để thu hút con mồi côn trùng.
Đây là nơi hoàn hảo
cho một con Antarctopelta tránh thời tiết mùa đông tồi tệ nhất.
Nó sẽ an toàn bên dưới những con ruồi ăn nấm kỳ lạ này...
trong khi ở bên ngoài, tuyết bắt đầu rơi.
Vào những tháng lạnh nhất, cực Bắc của Bắc cực có thể đóng băng
thành xứ sở mùa đông diệu kỳ ngoạn mục.
Không phải con khủng long nào cũng chọn cách bỏ đi hoặc tìm nơi trú ẩn.
Loài lớn nhất có sức khỏe để chịu đựng.
Lũ Pachyrhinosaur.
Loài động vật ăn cỏ nặng hai tấn với cái đầu bọc thép kỳ quái.
Chúng tìm kiếm nơi trú ẩn trong rừng,
tước những chiếc lá cuối cùng từ những cái cây đang ngủ
và đào qua lớp dương xỉ để tìm quả rụng.
Mùa thu động đực đã qua,
nhưng những con đực ít ưu thế hơn vẫn cố gắng chiến đấu vì cấp bậc xã hội.
Nhưng chúng quên mất kẻ nào đứng đầu.
Con đực già này vẫn là một thế lực ghê gớm
và là kẻ mà ít ai dám thách thức.
Những con đực đánh nhau chẳng có thời gian để ăn hay nghỉ ngơi.
Thức ăn giờ đây đã khan hiếm, thật khó để hồi sức,
và vết thương thì lâu lành hơn.
Còn tồi tệ hơn...
con thú ăn thịt hùng mạnh nhất Bắc cực lúc nào cũng lảng vảng.
Nanuqsaurus.
Chi nhỏ hơn có họ với Khủng long bạo chúa,
nó vẫn đủ lớn để tấn công một con pachyrhinosaur.
Đối với những kì phùng địch thủ cổ đại, trong điều kiện này,
cuộc chiến sẽ được quyết định không phải bởi bất ngờ, mà là chiến lược.
Giữa đám cây, thật khó để cả đàn hiệp lực.
Các cá thể có thể mau chóng bị cô lập.
Bầy khủng long sợ hãi này rút lui chiến thuật về bãi đất trống.
Lũ nanuqsaur rút theo.
Ngoài này, cả bầy sẽ có thể siết chặt hàng ngũ
và hình thành bức tường đầu bọc thép và cơ bắp không thể xuyên thủng.
Trận bão tuyết khiến tình hình tồi tệ hơn.
Một sự bế tắc khó chịu.
Những cuộc đối đầu này có thể kéo dài nhiều ngày.
Cả bầy nên an toàn chỉ cần chúng ở bên nhau.
Nhưng lũ nanuqsaur vẫn chờ thời cơ...
và thỉnh thoảng thử thách tìm điểm yếu.
Trận bão tuyết giờ đang mang lại sự đình chiến tạm thời.
Nhưng ngay khi nó qua đi, cuộc chiến lại tiếp tục.
Trong cuộc đối đầu căng thẳng này,
chỉ cần một con thú mất thế thủ...
là sự hoảng loạn mau chóng lan truyền.
Cả bầy bỏ trốn, những con thú ăn thịt này có một cơ hội.
Khi cuộc đuổi bắt tiếp tục,
một con đực mệt mỏi không bắt kịp những con còn lại.
Cho tới khi nó chỉ có thể quay lại đối mặt với những kẻ tấn công.
Một con pachyrhinosaur đã thua cuộc.
Cuộc chiến sẽ tiếp diễn cả mùa đông.
Các con thú ở đây giờ phải đối mặt với nhiều tháng tăm tối hoàn toàn
trước khi mặt trời trở lại và khiến những sinh vật lạ thường này dịu bớt
trong thế giới của băng.
Tiếp theo trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
một con vật khổng lồ biết bay to bằng con hươu cao cổ săn mồi
giữa những ngọn cây đan xen của khu rừng thời tiền sử.
Và dưới tán cây của hành tinh xanh này,
khủng long phục kích, khoe mẽ, và còn đi dưới lòng đất.
Để khám phá khoa học phía sau những câu chuyện này,
hãy vào trang web của chương trình Hành Tinh Thời Tiền Sử.
Biên dịch: Ngan Tran