ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΑΤΕΝΜΠΟΡΟ
Ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα ζώα που υπήρξαν ποτέ,
και σίγουρα από τα πιο διάσημα, είναι ο δεινόσαυρος.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ.
Ένα ζώο που εξάπτει τη φαντασία όλων μας.
Τι είδους ζώο ήταν;
Με τι έμοιαζε; Πώς ζούσε;
Πλέον, η επιστημονική έρευνα έχει απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.
Κι όχι μόνο για τον Τ-Ρεξ,
αλλά και για τα άλλα είδη που έζησαν μαζί του.
Η τεχνολογία απεικόνισης μας επιτρέπει πια να τους ζωντανέψουμε.
Πλανήτης Γη, πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.
Τον ουρανό γεμίζουν ιπτάμενοι γίγαντες.
Στις θάλασσες, θηριώδη ερπετά περιφρουρούν τα βάθη.
Στην ξηρά, δεινόσαυροι κάθε είδους
παλεύουν για την επιβίωσή τους.
Σήμερα ξέρουμε πολλά για τον κόσμο όπου κυριαρχούσαν οι δεινόσαυροι.
Αυτή είναι η ιστορία τους.
Προϊστορικός πλανήτης
Παγωμένοι κόσμοι
Η ζωή είναι πολύ σκληρή
στο βορειότερο και το νοτιότερο άκρο της Γης.
Οι δεινόσαυροι, όμως, κατάφεραν να αποικίσουν αυτές τις πολικές περιοχές.
Στη βόρεια άκρη της Αμερικής, αυτός ο μικρός κυνηγός, ο δρομεόσαυρος,
κατάφερε να επιβιώσει τρεις μήνες στο απόλυτο, σχεδόν, σκοτάδι.
Τώρα, ήρθε επιτέλους οι άνοιξη.
Καλύπτεται από φτερά
για να μπορεί να παράγει ζέστη για το σώμα του
και να κρατάει όσο περισσότερη μπορεί.
Μια πρόκληση για όλους τους δεινόσαυρους σε τόσο κρύες συντεταγμένες.
Καθώς κινείται γρήγορα πάνω στην επιφάνεια του χιονιού,
ελέγχει τα μέρη όπου έχει βρει φαγητό στο παρελθόν.
Σε αυτόν τον παγωμένο κόσμο, καμία ευκαιρία δεν πρέπει να παραβλέπεται.
Για να πετύχεις, όπως πάντα, απαιτείται…
σωστός συγχρονισμός.
Παρόλο που σε αυτήν τη χρονική στιγμή της Γης
οι πολικές περιοχές είναι σχετικά ζεστές,
σε αυτές τις περιοχές συντελούνται ακραίες εποχικές αλλαγές.
Όταν ανατέλλει ο ήλιος για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τρεις μήνες,
κάθε ζώο πρέπει να είναι έτοιμο να εκμεταλλευτεί το φως της μέρας
και τις θερμότερες μέρες που έρχονται.
Οι μικροί δρομεόσαυροι πρέπει να συνεργαστούν
αν θέλουν να πιάσουν μεγάλο θήραμα.
Έρχεται η πρώτη ευκαιρία της σεζόν.
Ένα κοπάδι αδροσαυρίδων.
Αυτοί οι δεινόσαυροι με ράμφος πάπιας περνούν κάθε χρόνο από δω.
Νομάδες σε αναζήτηση φρέσκιας, ανοιξιάτικης βλάστησης.
Είναι τεράστιοι.
Η μόνη ελπίδα για τους δρομεόσαυρους είναι να δουλέψουν ομαδικά.
Μπροστά υπάρχει ένα ποτάμι, που το κοπάδι πρέπει να διασχίσει.
Οι δρομεόσαυροι ξέρουν ότι κάποιοι δεν θα τα καταφέρουν.
Καθώς ο χειμώνας υποχωρεί, νερό από λιωμένους πάγους κυλά με ορμή.
Το κοπάδι πρέπει να διασχίσει το βαθύ, ορμητικό νερό.
Οι αρχηγοί προσπαθούν να επιλέξουν το πιο ασφαλές πέρασμα.
Το κοπάδι ακολουθεί προσεκτικά.
Τα μικρά μένουν κοντά στους γονείς τους.
Ένα λάθος βήμα μπορεί να τους κοστίσει τη ζωή.
Οι ενήλικοι, περιμένοντας τη σειρά τους, γίνονται όλο και πιο νευρικοί.
Αυτό το μποτιλιάρισμα είναι η ευκαιρία για τους δρομεόσαυρους.
Στόχος τους θα είναι το μικρό.
Ο πανικός κυριεύει το κοπάδι.
Η προσεκτική διάσχιση μετατρέπεται σε χάος.
Τα μικρά χωρίζονται από τους γονείς.
Τυχερή απόδραση.
Η ομάδα ανασυγκροτείται και συνεχίζει το ταξίδι.
Οι δρομεόσαυροι φαίνεται να έχασαν την ευκαιρία τους,
αλλά το ποτάμι έχει δουλέψει για εκείνους.
Υπάρχουν πάντα απώλειες.
Λουκούλειο γεύμα. Περισσότερο φαγητό απ' όσο έφαγαν όλο τον χειμώνα.
Στον παγωμένο κόσμο, οι εποχικές ευκαιρίες είναι σύντομες.
Η άνοιξη κρατά λίγο και το καλοκαίρι τελειώνει όπου να 'ναι.
Υπάρχουν πολλά να γίνουν πριν αρχίσουν οι προκλήσεις του χειμώνα.
Κατηφορίζοντας, καθώς τα ποτάμια φαρδαίνουν και κυλούν πιο αργά,
αποθέτουν σιγά σιγά λάσπη.
Εμφανίζονται διάφορα νησάκια.
Ορισμένα ζώα έχουν αδράξει ήδη την ευκαιρία
να συγκεντρωθούν για τις ανοιξιάτικες τελετουργίες.
Η άνοιξη, επιτέλους, έφτασε κανονικά.
Δεκάδες αρσενικοί ορνιθόμιμοι ετοιμάζονται
για την πιο σημαντική στιγμή της χρονιάς.
Αυτοί οι παράξενοι, σαν στρουθοκάμηλοι, δεινόσαυροι επιλέγουν τα ασφαλή νησιά
για να σκάψουν μικρούς κρατήρες, κάνοντας το πρώτο βήμα για μια φωλιά.
Όταν φτάνουν τα θηλυκά,
θα επιλέξουν να ζευγαρώσουν με το αρσενικό που έφτιαξε την καλύτερη.
Όσοι φτάνουν αργά ανακαλύπτουν ότι δεν υπάρχει αρκετός χώρος.
Το μόνο ελεύθερο σημείο είναι στην άκρη του νησιού.
Το να βρεις μέρος για τη φωλιά είναι μόνο η αρχή.
Όταν γεννηθούν τα αυγά,
θα πρέπει να μείνουν ζεστά πάνω σε ένα στρώμα βλάστησης.
Δεν είναι εύκολο να βρεις αρκετό υλικό για τη φωλιά.
Γι' αυτό κάποιοι ορνιθόμιμοι καταφεύγουν στη ληστεία.
Ένα πλεονέκτημα για όποιον καταφθάνει αργά
είναι ότι οι γείτονες έχουν κάνει ήδη τη δύσκολη δουλειά.
Μια αφύλακτη φωλιά είναι τεράστιος πειρασμός.
Σε τέτοιες αποικίες, η ληστεία είναι τόσο συνηθισμένη,
που κάποια υλικά, αργά ή γρήγορα,
θα περάσουν από όλες σχεδόν τις φωλιές του νησιού.
Ωστόσο, η ληστεία είναι επικίνδυνη.
Πιάστηκε επ' αυτοφόρω.
Περνούν μερικές αδροσαυρίδες.
Τρώνε φυλλώδη κλαριά.
Πρέπει να μπορείς να υπερασπιστείς την περιουσία σου.
Μπορεί να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να τελειοποιήσεις την τεχνική σου.
Μα η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την εμπειρία.
Σε μια πολυπληθή αποικία, υπάρχει πάντα κι άλλο εν δυνάμει θύμα.
Για τους ορνιθόμιμους, αυτά τα ποταμίσια νησάκια θα γίνουν καταφύγιο
και για τα αυγά και για τα μικρά, μόλις αυτά εκκολαφθούν.
Βορειότερα, οι θερμοκρασίες είναι πιο χαμηλές και οι συνθήκες πιο σκληρές.
Κι όμως, εκεί πάνε αυτές οι τεράστιες αδροσαυρίδες με το λοφίο,
για να εκμεταλλευτούν μια συγκεκριμένη περιοχή,
που έχει κάτι ξεχωριστό να προσφέρει.
Ο μακρύς λαιμός αυτών των δεινόσαυρων είναι ιδιαίτερα κομψός,
χαρίζοντας το όνομά τους.
Ολοροτιτάνας. "Γιγάντιος κύκνος".
Η κραυγή τους ενισχύεται από το λοφίο τους, που είναι κούφιο.
Κατευθύνονται σε μια από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές περιοχές του κόσμου.
Είναι ένα επικίνδυνο και αφιλόξενο μέρος.
Αλλά οι ολοροτιτάνες έρχονται εδώ κάθε χρόνο…
επειδή τα ηφαίστεια διατηρούν πολύ ζεστό το έδαφος.
Εδώ φτιάχνουν τις φωλιές τους.
Η ζεστή ηφαιστειακή άμμος λειτουργεί ως εκκολαπτήριο για τα αυγά.
Λίγες εβδομάδες μετά την άφιξη του κοπαδιού, τα αυγά εκκολάπτονται.
Οι αδροσαυρίδες φροντίζουν πολύ τα μικρά τους.
Φέρνουν ολόκληρες μπουκιές φυτών για να τα ταΐσουν.
Κάθε φωλιά μπορεί να περιέχει πάνω από 20 νεογνά.
Τα μωρά έχουν έρθει καταμεσής του σύντομου αλλά πλούσιου καλοκαιριού.
Με τη βοήθεια του ήλιου που για εβδομάδες ολόκληρες δεν δύει,
οι ιππουρίδες των αγρών μεγαλώνουν γοργά
και σε επαρκείς ποσότητες για να θρέψουν ολόκληρο το κοπάδι.
Αυτά τα φυτά περιέχουν περισσότερα θρεπτικά στοιχεία από το γρασίδι.
Τις μακριές καλοκαιρινές μέρες, τα μωρά των αδροσαυρίδων μεγαλώνουν γρήγορα.
Φτάνουν το μισό του μεγέθους των ενήλικων μέσα στον πρώτο χρόνο τους.
Αυτήν τη στιγμή, οι ηφαιστειακοί υγρότοποι
είναι τα πιο παραγωγικά μέρη του πλανήτη.
Και πάνω…
και κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Αλλά αυτή η παραγωγικότητα δημιουργεί προβλήματα στις αδροσαυρίδες.
Οι ζεστές, ρηχές λιμνούλες αποτελούν εξαιρετικό οικότοπο
για τα κουνούπια.
Κάθε χρόνο, αυτός ο παράδεισος μετατρέπεται σε κόλαση.
Οι αδροσαυρίδες έχουν πολύ λεπτό δέρμα.
Ως εκ τούτου έχουν χαμηλή προστασία από τα αιμοβόρα έντομα.
Με τις διαρκείς ενοχλήσεις δυσκολεύονται να φάνε
και γίνονται επικίνδυνα αδύναμες.
Τα μωρά μπορεί να χάσουν τόσο αίμα, που να απειλείται η ζωή τους.
Εντέλει, το κοπάδι αναγκάζεται να μετακινηθεί για να γλιτώσει τη μάστιγα.
Αν τα μωρά δεν μπορούν να ακολουθήσουν, οι μανάδες τους τα εγκαταλείπουν.
Καθώς ανεβαίνουν ψηλότερα, οι δυνατότεροι άνεμοι χαρίζουν ανακούφιση.
Αλλά μόνο για όσες περπατήσουν ως εκεί.
Από τα εκατοντάδες μωρά, μόνο ένα στα δέκα επιβιώνει τον πρώτο χρόνο.
Αλλά αυτά έχουν πια καλές πιθανότητες να φτάσουν στην ενηλικίωση.
Φτιάχνοντας φωλιές σε αυτήν την ηφαιστειακή κοιλάδα,
οι γονείς δίνουν στα μικρά τους τις καλύτερες πιθανότητες να μεγαλώσουν.
Παρόλο που το σύντομο και ζεστό πολικό καλοκαίρι έχει άφθονη βλάστηση,
μπορεί να κρύβει και κινδύνους.
Ο θερμός αέρας ανεβαίνει και αποκτά ηλεκτρικό φορτίο.
Αυτό δημιουργεί συχνές και σφοδρές καταιγίδες με κεραυνούς.
Στα βόρεια της Αμερικής,
η πλούσια βλάστηση που εκτίθεται στο διαρκές ηλιακό φως
έχει μετατραπεί σε προσάναμμα.
Τα περισσότερα ζώα φεύγουν μακριά από τις φλόγες.
Αλλά για κάποια η καταστροφή δημιουργεί ευκαιρίες.
Αυτός ο δεινόσαυρος δύο μέτρων μήκους, ο τροόδοντας,
είναι από τα μικρότερα μέλη της οικογένειας των θηριόποδων.
Τα τεράστια μάτια τού χαρίζουν οξυμένη όραση ακόμα και μέσα στον καπνό.
Για το μέγεθός του, έχει έναν από τους πιο μεγάλους εγκεφάλους του πλανήτη.
Είναι ο πιο έξυπνος, προσαρμοστικός και επιτυχημένος κυνηγός της Αρκτικής.
Στις παρυφές της πυρκαγιάς,
οι τροόδοντες κυνηγούν ζώα που τρέχουν να ξεφύγουν από τις φλόγες.
Οτιδήποτε βοηθά τη φωτιά να εξαπλωθεί δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες
για τον πιο ευρηματικό αρκτικό κυνηγό της εποχής του.
Επιτυχία.
Το σύντομο καλοκαίρι φτάνει στο τέλος του
και τα δάση που γλίτωσαν από τις πυρκαγιές αλλάζουν χρώμα.
Τελευταία άνθιση του φθινοπώρου, πριν ξεκινήσουν οι μήνες τους σκότους.
Στην Ανταρκτική, ο πάγος παραμένει στα ψηλότερα βουνά
ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες.
Τώρα, όμως, που η θερμοκρασία πέφτει και η μέρα μικραίνει,
ο πολικός χειμώνας απλώνεται και πάλι στη γη.
Τα ζώα πρέπει να ετοιμαστούν για την επιστροφή του.
Το νότιο ημισφαίριο έχει τα δικά του είδη δεινόσαυρων.
Αυτοί είναι τρεις νεαροί ανταρκτοπέλτες. Μικρόσωμοι φυτοφάγοι δεινόσαυροι.
Είναι και από τα πιο θωρακισμένα ζώα στον κόσμο.
Παρ' όλα αυτά, τα μικρά είναι πιο ασφαλή σε ομάδες.
Τόσο νότια,
τα φυτά από τα οποία τρέφονται σταματούν για μήνες να μεγαλώνουν.
Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, οι νεαροί δεινόσαυροι ξεκουράζονται.
Οι ομαδικές φωλιές διατηρούν ζέστη και, ως εκ τούτου, ενέργεια.
Με τα δυνατά μπροστινά πόδια τους, μπορούν να μεγαλώσουν τη χειμερινή φωλιά.
Μα κάθε φορά που επιστρέφουν έχουν μεγαλώσει λίγο ακόμα.
Η φωλιά τους φαίνεται λίγο πιο μικρή
και ο αδελφικός δεσμός αρχίζει να εξασθενεί.
Για κάθε ζώο που μεγαλώνει, αυτή είναι μια ευάλωτη στιγμή.
Μια στιγμή όπου πρέπει να χωριστούν
και το καθένα να κάνει μια προσπάθεια να βρει τη δική του περιοχή.
Κοπάδια αδροσαυρίδων μετακινούνται ξανά.
Με τόσο λίγη τροφή, τα τεράστια φυτοφάγα πλάσματα επιστρέφουν
για να αναζητήσουν τροφή σε θερμότερα εδάφη…
αφήνοντας τους άλλους να υπομείνουν τον παγωμένο πολικό χειμώνα.
Η αναζήτηση κατάλληλης περιοχής
μπορεί να οδηγήσει τα ζώα πολύ μακριά από εκεί όπου γεννήθηκαν.
Είναι μια αναζήτηση κατά την οποία πολλά δεν θα επιβιώσουν.
Μια καλή περιοχή πρέπει να έχει ένα καταφύγιο.
Μια σπηλιά, ίσως.
Ακόμα και τους πιο κρύους μήνες,
η θερμοκρασία στις περισσότερες σπηλιές σπανίως μεταβάλλεται.
Μα δεν είναι ο πρώτος που ήρθε σε αυτήν εδώ.
Αυτή η σπηλιά λαμπυρίζει.
Αυτά είναι μικροσκοπικά δολώματα από προνύμφες μανιταρόμυγας,
που παράγουν φως για να προσελκύσουν έντομα.
Είναι το ιδανικό μέρος
για να γλιτώσει ένας ανταρκτοπέλτας από τον χειρότερο καιρό του χειμώνα.
Θα είναι ασφαλής κάτω από αυτά τα παράξενα ζωντανά αστέρια.
Την ίδια ώρα, έξω έχει αρχίσει να πέφτει χιόνι.
Τους πιο κρύους μήνες, το βορειότερο μέρος της Αρκτικής παγώνει,
δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό χειμερινό τοπίο.
Δεν επιλέγουν όλοι οι δεινόσαυροι να φύγουν ή να βρουν καταφύγιο.
Οι μεγαλύτεροι έχουν τη δύναμη να αντεπεξέλθουν.
Παχυρινόσαυροι.
Φυτοφάγα πλάσματα δύο τόνων με εντυπωσιακά θωρακισμένο κεφάλι.
Αναζητούν καταφύγιο στο δάσος,
τρώγοντας τα τελευταία φύλλα από τα θαμμένα δέντρα
και σκάβοντας για να βρουν πεσμένα φρούτα.
Ο οίστρος έχει τελειώσει,
μα τα λιγότερο κυριαρχικά αρσενικά προσπαθούν ακόμα να ανέβουν στην ιεραρχία.
Έχουν ξεχάσει, όμως, ποιος κάνει κουμάντο.
Το γηραιότερο αρσενικό είναι ακόμα πολύ δυνατός αντίπαλος
που λίγοι τολμούν να προκαλέσουν.
Τα αρσενικά που παλεύουν δεν έχουν χρόνο να φάνε ή να ξεκουραστούν.
Με την τροφή πια να σπανίζει, είναι δύσκολο να ανακτήσουν δυνάμεις,
ενώ τα τραύματα θεραπεύονται πιο δύσκολα.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά…
ο πιο ισχυρός θηρευτής της Αρκτικής ψάχνει διαρκώς τη λεία του.
Νανούκσαυρος.
Μικρότερος συγγενής του Τ-Ρεξ,
αλλά αρκετά μεγάλος για να νικήσει έναν παχυρινόσαυρο.
Για αυτούς τους αρχέγονους εχθρούς, σε αυτές τις συνθήκες,
η μάχη δεν θα κριθεί από τον αιφνιδιασμό, αλλά από τη στρατηγική.
Μέσα στα δέντρα είναι δύσκολο να μείνει ενωμένο το κοπάδι.
Κάποια μέλη του απομονώνονται γρήγορα.
Το αγχωμένο κοπάδι κάνει τακτική υποχώρηση σε ένα ξέφωτο.
Οι νανούκσαυροι ακολουθούν.
Εδώ, το κοπάδι θα μπορέσει να κλειστεί και να αμυνθεί,
σχηματίζοντας ένα απροσπέλαστο τείχος από θωρακισμένα κεφάλια και μυς.
Η χιονοθύελλα χειροτερεύει.
Είναι μια αβέβαιη μάχη.
Τέτοιες συγκρούσεις μπορεί να κρατήσουν μέρες.
Το κοπάδι θα είναι ασφαλές, αρκεί να μείνει ενωμένο.
Μα οι νανούκσαυροι περιμένουν καρτερικά…
και δοκιμάζουν κάθε τόσο μήπως βρουν κάποια αδυναμία.
Η χιονοθύελλα οδηγεί σε μια προσωρινή ανακωχή.
Μόλις περάσει, όμως, η μάχη ξαναρχίζει.
Σε αυτήν τη δοκιμασία νεύρων,
αρκεί ένα μόνο ζώο να βγει από την αμυντική γραμμή…
κι ο πανικός εξαπλώνεται τάχιστα.
Καθώς το κοπάδι τρέχει να γλιτώσει, οι θηρευτές έχουν μια ευκαιρία.
Καθώς το κυνηγητό συνεχίζεται,
ένα εξαντλημένο ζώο δεν μπορεί να ακολουθήσει τα υπόλοιπα.
Μέχρι που η μόνη του επιλογή είναι να αντιμετωπίσει τους κυνηγούς.
Ένας παχυρινόσαυρος έχασε τη μάχη.
Μα ο πόλεμος θα συνεχιστεί τον χειμώνα.
Τα ζώα τώρα εδώ έχουν μπροστά τους μήνες σκοταδιού
μέχρι να επιστρέψει ο ήλιος και να φέρει ανακούφιση στα εκπληκτικά πλάσματα
του παγωμένου κόσμου.
Στο επόμενο επεισόδιο,
ένας ιπτάμενος γίγαντας σε μέγεθος καμηλοπάρδαλης κυνηγά
μέσα στα πυκνά δέντρα ενός προϊστορικού δάσους.
Κάτω από την κομοστέγη αυτού του πράσινου πλανήτη,
δεινόσαυροι αιφνιδιάζουν, επιδεικνύονται και κάνουν υπόγειες διαδρομές.
Για να ανακαλύψετε την επιστήμη πίσω από τις ιστορίες,
επισκεφθείτε τη σελίδα της εκπομπής Προϊστορικός Πλανήτης.
Υποτιτλισμός: Άννυ Ζερβού