1
00:00:16,517 --> 00:00:21,563
Een van de meest opvallende dieren
die ooit hebben bestaan…

2
00:00:22,105 --> 00:00:26,318
…en een van de beroemdste,
is een dinosaurus.

3
00:00:27,361 --> 00:00:29,613
Tyrannosaurus rex.

4
00:00:30,656 --> 00:00:35,202
Een dier
dat tot ons aller verbeelding spreekt.

5
00:00:35,285 --> 00:00:38,247
Wat voor soort dier was het?

6
00:00:38,330 --> 00:00:41,542
Hoe zag het eruit? Hoe leefde het?

7
00:00:41,625 --> 00:00:45,587
Wetenschappelijk onderzoek
heeft die vragen beantwoord.

8
00:00:45,671 --> 00:00:47,923
En niet alleen over T. rex…

9
00:00:48,006 --> 00:00:51,343
…maar ook over de andere soorten
die er toen leefden.

10
00:00:51,426 --> 00:00:58,016
De nieuwste imagingtechnologie stelt ons
in staat ze allemaal tot leven te brengen.

11
00:00:58,100 --> 00:01:00,143
[gegrom]

12
00:01:01,436 --> 00:01:05,440
[David Attenborough]
De aarde, 66 miljoen jaar geleden.

13
00:01:06,984 --> 00:01:08,235
[brult]

14
00:01:11,780 --> 00:01:12,865
[brult]

15
00:01:13,949 --> 00:01:17,494
De hemel is vol vliegende reuzen.

16
00:01:20,038 --> 00:01:24,084
In de zeeën regeren
monsterachtige reptielen over de dieptes.

17
00:01:26,128 --> 00:01:29,256
En op het land
vechten allerlei soorten dinosaurussen…

18
00:01:30,465 --> 00:01:33,218
…allemaal om in leven te blijven.

19
00:01:33,302 --> 00:01:34,469
[bladeren ritselen]

20
00:01:34,553 --> 00:01:35,888
[gekrijs]

21
00:01:39,391 --> 00:01:45,689
We weten nu heel veel over een wereld
die werd geregeerd door dinosaurussen.

22
00:01:45,772 --> 00:01:47,441
[brult]

23
00:01:48,275 --> 00:01:49,568
[krijst]

24
00:01:49,651 --> 00:01:52,196
Dit is hun verhaal.

25
00:02:04,374 --> 00:02:09,922
IJswerelden

26
00:02:10,422 --> 00:02:13,425
[dieren huilen]

27
00:02:13,509 --> 00:02:19,765
Het leven is op z'n hardst in het
uiterste noorden en zuiden van de aarde.

28
00:02:22,476 --> 00:02:27,898
Maar de dinosaurussen zijn erin geslaagd
om deze poolgebieden te kolonialiseren.

29
00:02:30,442 --> 00:02:35,322
In het uiterste noorden van Amerika,
heeft deze kleine jager, 'n Dromaeosaurus…

30
00:02:35,405 --> 00:02:39,826
…drie maanden bijna totale duisternis
weten te overleven.

31
00:02:41,453 --> 00:02:44,790
En nu is het eindelijk lente.

32
00:02:53,090 --> 00:02:58,011
Ze heeft een vacht van veren,
want ze kan hitte opwekken in haar lijf…

33
00:02:58,095 --> 00:03:00,097
…en moet die zo veel mogelijk vasthouden.

34
00:03:01,932 --> 00:03:06,270
Een uitdaging voor alle dinosaurussen
in deze koude breedtegraden.

35
00:03:10,148 --> 00:03:12,943
Ze beweegt zich snel
over het sneeuwoppervlak…

36
00:03:13,026 --> 00:03:17,364
…en gaat de plekken na waar ze
eerdere jaren voedsel heeft gevonden.

37
00:03:21,159 --> 00:03:26,790
In deze ijzige wereld is geen enkele kans
op eten te klein om links te laten liggen.

38
00:03:26,874 --> 00:03:29,251
[gegrom]

39
00:03:35,632 --> 00:03:41,722
En om te slagen heb je,
zoals gewoonlijk, een goede…

40
00:03:41,805 --> 00:03:44,016
[kraakt]
-…timing nodig.

41
00:03:50,814 --> 00:03:55,903
In deze periode van de geschiedenis van de
aarde zijn de poolgebieden relatief warm…

42
00:03:56,486 --> 00:04:02,910
…maar ze worden wel geregeerd
door extreme seizoenswisselingen.

43
00:04:06,747 --> 00:04:10,417
Als de zon voor het eerst
in bijna drie maanden opkomt…

44
00:04:12,586 --> 00:04:19,343
…moet elk dier het daglicht en de warmere
dagen die komen zo veel mogelijk benutten.

45
00:04:24,681 --> 00:04:27,017
De kleine Dromaeosaurussen
moeten samenwerken…

46
00:04:28,101 --> 00:04:30,896
…om grote prooi te kunnen vangen.

47
00:04:31,980 --> 00:04:34,149
[dinosaurusgeluiden]

48
00:04:35,734 --> 00:04:38,278
Hier komt hun eerste kans van het seizoen.

49
00:04:40,280 --> 00:04:42,824
Een kudde Hadrosaurussen.

50
00:04:45,619 --> 00:04:49,331
Deze snaveldinosaurussen
trekken hier elk jaar langs.

51
00:04:49,414 --> 00:04:51,750
[geloei]

52
00:04:51,834 --> 00:04:56,046
Nomaden op zoek naar verse lentevegetatie.

53
00:04:59,925 --> 00:05:01,927
[geloei gaat door]

54
00:05:06,557 --> 00:05:08,058
Ze zijn enorm.

55
00:05:08,141 --> 00:05:12,479
Het kan de Dromaeosaurussen alleen lukken
als ze als een team werken.

56
00:05:19,069 --> 00:05:22,948
Er ligt een rivier verderop
die de kudde moet oversteken.

57
00:05:33,208 --> 00:05:35,586
[Hadrosaurussen loeien]

58
00:05:37,171 --> 00:05:40,757
De Dromaeosaurussen weten
dat niet de hele kudde het haalt.

59
00:05:47,014 --> 00:05:48,182
[jong piept]

60
00:05:59,109 --> 00:06:04,865
Nu de winter z'n greep laat verslappen,
begin het smeltwater krachtig te stromen.

61
00:06:08,577 --> 00:06:12,915
De kudde moet
door dit diepe snelstromende water waden.

62
00:06:15,959 --> 00:06:18,795
De leiders
zoeken de veiligste oversteekplaats.

63
00:06:27,137 --> 00:06:29,598
De kudde volgt voorzichtig.

64
00:06:31,850 --> 00:06:34,728
De jongen blijven dicht bij hun ouders.

65
00:06:35,979 --> 00:06:39,066
Eén misstap kan hun het leven kosten.

66
00:06:41,985 --> 00:06:45,906
De volwassene die op hun beurt wachten,
worden zenuwachtig.

67
00:06:46,698 --> 00:06:49,952
Deze flessenhals
geeft de Dromaeosaurussen een kans.

68
00:06:56,834 --> 00:06:59,002
[Hadrosaurussen loeien]

69
00:07:03,632 --> 00:07:05,801
Hun doelwit worden de jongen.

70
00:07:09,972 --> 00:07:11,473
[geloei]

71
00:07:18,480 --> 00:07:20,983
De kudde begin in paniek te raken.

72
00:07:22,651 --> 00:07:24,152
[gegrom]

73
00:07:27,948 --> 00:07:32,244
Een geordende oversteek
verandert in chaos.

74
00:07:32,327 --> 00:07:34,788
[gehuil]

75
00:07:34,872 --> 00:07:36,498
[loeit]

76
00:07:37,583 --> 00:07:40,210
Ouders en jongen zijn gescheiden.

77
00:07:41,336 --> 00:07:44,548
[jong huilt]
-[geloei]

78
00:08:19,249 --> 00:08:20,876
Dat is goed afgelopen.

79
00:08:26,298 --> 00:08:30,802
Er vormt zich weer een colonne
en de reis wordt voortgezet.

80
00:08:34,556 --> 00:08:38,018
De Dromaeosaurussen
hebben hun kans gemist…

81
00:08:40,354 --> 00:08:43,232
…maar de rivier
heeft hun werk voor hen gedaan.

82
00:08:45,567 --> 00:08:47,569
Er vallen altijd doden.

83
00:08:49,238 --> 00:08:54,284
Dat is een feestmaal. En meer voedsel dan
deze jagers de hele winters hebben gehad.

84
00:09:02,918 --> 00:09:07,089
In de ijswereld biedt het nieuwe seizoen
maar even kansen.

85
00:09:07,589 --> 00:09:11,343
De lente duurt kort
en de zomer is binnenkort voorbij.

86
00:09:13,595 --> 00:09:17,933
Er moet veel gedaan worden voordat
de uitdagingen van de winter terugkomen.

87
00:09:24,648 --> 00:09:29,027
Benedenstrooms, waar de rivieren
breder worden en langzamer stromen…

88
00:09:29,111 --> 00:09:35,367
…beginnen ze hun sliblaag los te laten
en vormt zich een netwerk van eilandjes.

89
00:09:39,454 --> 00:09:45,210
Sommige dieren zijn al samengekomen
voor hun lenterituelen.

90
00:09:49,381 --> 00:09:52,843
Eindelijk is het dan echt lente geworden.

91
00:09:59,057 --> 00:10:02,728
Tientallen Ornithomimus-mannetjes
bereiden zich voor…

92
00:10:02,811 --> 00:10:05,355
… op het belangrijkste moment van 't jaar.

93
00:10:06,190 --> 00:10:08,025
[gekrijs]

94
00:10:08,108 --> 00:10:13,447
Deze vreemde struisvogelachtige
dinosaurussen kiezen de veilige eilanden…

95
00:10:13,530 --> 00:10:19,244
…om ondiepe kraters in te maken,
het eerste stadium van een nest.

96
00:10:23,582 --> 00:10:25,083
Als de vrouwtjes komen…

97
00:10:25,167 --> 00:10:29,421
…paren ze met de mannetjes
met het beste nest.

98
00:10:38,805 --> 00:10:40,224
[sist]

99
00:10:40,307 --> 00:10:44,811
Laatkomers merken
dat er niet veel ruimte meer is.

100
00:10:46,438 --> 00:10:48,941
[gesis]

101
00:10:53,570 --> 00:10:56,782
Er is alleen nog ruimte
aan de rand van het eiland.

102
00:10:59,535 --> 00:11:02,955
Een plek voor het nest is pas het begin.

103
00:11:08,293 --> 00:11:10,420
Als er ten slotte eieren gelegd zijn…

104
00:11:10,504 --> 00:11:13,924
…moeten die in een bed van vegetatie
warm gehouden worden.

105
00:11:25,519 --> 00:11:29,231
Genoeg nestmateriaal vinden
is niet eenvoudig…

106
00:11:32,484 --> 00:11:36,655
…waardoor sommige Ornithomimussen
dan maar gaan stelen.

107
00:11:51,795 --> 00:11:54,381
Een voordeel die laatkomers hebben…

108
00:11:54,464 --> 00:11:57,342
…is dat de buren
het zware werk al gedaan hebben.

109
00:12:26,538 --> 00:12:30,667
Een onbewaakt nest
is een te grote verleiding.

110
00:12:34,171 --> 00:12:37,633
In kolonies zoals deze
wordt er zo vaak gestolen…

111
00:12:38,133 --> 00:12:41,637
…dat veel nestmateriaal vroeg of laat…

112
00:12:41,720 --> 00:12:44,973
…van elk nest op het eiland
deel heeft uitgemaakt.

113
00:12:46,475 --> 00:12:48,352
Maar stelen is gevaarlijk.

114
00:12:49,353 --> 00:12:51,146
[krijst]

115
00:12:53,106 --> 00:12:54,191
Op heterdaad betrapt.

116
00:12:58,070 --> 00:12:59,655
[Hadrosaurus loeit]

117
00:13:01,740 --> 00:13:04,451
Er komen twee Hadrosaurussen voorbij.

118
00:13:07,871 --> 00:13:10,415
Zij eten graag takken met bladeren.

119
00:13:10,958 --> 00:13:12,376
[krijst]

120
00:13:12,459 --> 00:13:15,671
Dus moet je in staat zijn
je eigendom te beschermen.

121
00:13:22,886 --> 00:13:27,182
Het kan jaren duren
voor ze het perfecte nest bouwen.

122
00:13:29,393 --> 00:13:33,438
Maar succes
komt niet alleen vooruit uit ervaring.

123
00:13:36,817 --> 00:13:38,026
[sist]

124
00:13:39,152 --> 00:13:43,365
In een drukke kolonie
vind je altijd wel een ander slachtoffer.

125
00:13:54,293 --> 00:13:58,672
Voor de Ornithomimus zijn
deze riviereilandjes een veilige plek…

126
00:13:58,755 --> 00:14:02,092
…voor zowel de eieren
als de jongen als ze uitkomen.

127
00:14:07,764 --> 00:14:13,061
Meer naar het noorden is de temperatuur
lager en zijn de omstandigheden zwaarder.

128
00:14:14,271 --> 00:14:18,442
Toch gaan deze enorme Hadrosaurussen
met nekschild daarheen…

129
00:14:19,026 --> 00:14:25,240
…en dan vooral om één plek.
Die iets speciaals te bieden heeft.

130
00:14:25,949 --> 00:14:28,243
[geloei]

131
00:14:30,996 --> 00:14:35,334
De lange nek van deze dinosaurussen
is bijzonder elegant…

132
00:14:35,417 --> 00:14:39,254
…en geeft ze hun naam.
-[loeit]

133
00:14:39,338 --> 00:14:42,257
Olorotitan, 'Reuzenzwaan.'

134
00:14:44,092 --> 00:14:48,388
Hun roep wordt versterkt
door hun nekschild, dat hol is.

135
00:15:03,028 --> 00:15:07,449
Ze gaan naar een van 's werelds
grootste vulkaangebieden.

136
00:15:17,251 --> 00:15:20,128
Het is een gevaarlijke
en onherbergzame plek.

137
00:15:32,975 --> 00:15:37,354
Maar de Olorotitans
komen er jaar na jaar terug…

138
00:15:39,565 --> 00:15:44,653
…omdat door de vulkanen
de grond er heel erg warm blijft.

139
00:15:53,579 --> 00:15:55,956
Daarom maken ze hier hun nest.

140
00:16:13,015 --> 00:16:15,851
[gegrom]

141
00:16:26,486 --> 00:16:32,159
Het warme vulkaanzand
dient als broedmachine voor hun eieren.

142
00:16:35,829 --> 00:16:41,502
Een paar weken na aankomst van de kudde,
komen de eieren uit.

143
00:16:56,767 --> 00:17:00,062
Hadrosaurussen
zorgen goed voor hun jongen.

144
00:17:00,145 --> 00:17:02,856
[gekoer]

145
00:17:05,192 --> 00:17:08,362
Ze brengen planten om op te eten.

146
00:17:13,700 --> 00:17:17,079
In elk nest kunnen ruim 20 jongen zitten.

147
00:17:24,294 --> 00:17:25,921
[piepen]

148
00:17:30,342 --> 00:17:35,222
De baby's zijn geboren in een korte,
maar rijke, overvloedige zomertijd.

149
00:17:37,099 --> 00:17:40,602
Verwarmd door een zon
die wekenlang niet ondergaat…

150
00:17:41,603 --> 00:17:48,068
…groeien paardenstaarten hier snel,
en er zijn er genoeg voor de hele kudde.

151
00:17:50,237 --> 00:17:55,117
Deze planten hebben meer voedingsstoffen
dan het rijkste gras.

152
00:18:00,038 --> 00:18:04,459
In de lange zomerdagen
groeien de Hadrosaurusjes snel.

153
00:18:05,043 --> 00:18:09,047
Ze kunnen in hun eerst jaar de helft
van hun volwassen lengte bereiken.

154
00:18:11,133 --> 00:18:16,889
Nu zijn deze vulkanische draslanden
de meest productieve plekken op aarde.

155
00:18:19,850 --> 00:18:21,393
Zowel boven…

156
00:18:23,520 --> 00:18:26,523
…als onder het wateroppervlak.

157
00:18:28,567 --> 00:18:33,488
Maar die productiviteit brengt problemen
met zich mee voor de Hadrosaurussen.

158
00:18:35,532 --> 00:18:39,995
Warme, ondiepe poelen
zijn een uitstekende broedplaats…

159
00:18:40,078 --> 00:18:42,331
…voor muggen.

160
00:18:43,290 --> 00:18:45,292
[muggen zoemen]

161
00:18:48,086 --> 00:18:53,008
Elk jaar verandert dit paradijs
in een hel.

162
00:18:56,386 --> 00:18:59,723
Hadrosaurussen
hebben een verbazingwekkend dunne huid…

163
00:18:59,806 --> 00:19:03,769
…en kunnen zich amper verdedigen
tegen bloedzuigende insecten.

164
00:19:04,811 --> 00:19:06,647
[piept, huilt]

165
00:19:10,609 --> 00:19:12,945
Het voeden gaat slecht door de muggen…

166
00:19:13,028 --> 00:19:15,864
…en ze worden ernstig verzwakt.
-[loeit]

167
00:19:17,074 --> 00:19:21,703
En baby's kunnen zoveel bloed verliezen
dat hun leven gevaar loopt.

168
00:19:23,747 --> 00:19:25,749
[gehuil]

169
00:19:27,709 --> 00:19:32,047
Uiteindelijk moet de kudde verder
om aan de plaag te ontkomen.

170
00:19:37,344 --> 00:19:40,889
Als de jongen ze niet bijhouden,
laten de moeders ze achter.

171
00:19:41,390 --> 00:19:43,642
[jong huilt]
-[loeit]

172
00:20:02,536 --> 00:20:07,499
Als ze hoger komen,
zorgt de sterke wind voor verlichting.

173
00:20:09,585 --> 00:20:13,005
Maar alleen voor de dieren
die zo ver kunnen lopen.

174
00:20:14,381 --> 00:20:15,382
[piept]

175
00:20:26,059 --> 00:20:32,274
Van alle Hadrosaurus-jongen overleeft er
maar één op de tien het eerste jaar.

176
00:20:34,735 --> 00:20:38,947
Maar daarna maken ze
een goede kans om volwassen te worden.

177
00:20:43,994 --> 00:20:46,413
[loeit]
-[jong huilt]

178
00:20:47,998 --> 00:20:50,125
[Hadrosaurus loeit]
-[piept]

179
00:21:05,057 --> 00:21:07,059
[jongen piepen]

180
00:21:10,145 --> 00:21:12,898
Door hun nest
in deze vulkaanvallei te maken…

181
00:21:12,981 --> 00:21:17,486
…geven de ouders hun jongen
de best mogelijke start in hun leven.

182
00:21:22,533 --> 00:21:27,204
Hoewel de korte warme poolzomer
een tijd van overvloed is…

183
00:21:27,788 --> 00:21:30,123
…zitten er gevaren aan vast.

184
00:21:30,207 --> 00:21:32,668
[donder]

185
00:21:33,418 --> 00:21:37,714
Warme lucht stijgt op
en wordt elektrisch geladen.

186
00:21:39,800 --> 00:21:44,012
Daardoor komen er vaak
zware onweersbuien voor.

187
00:21:54,231 --> 00:21:55,899
In het noorden van Amerika…

188
00:21:55,983 --> 00:21:59,570
…is de dichte begroeiing,
gevoed door constant zonlicht…

189
00:21:59,653 --> 00:22:02,364
…kurkdroog gebakken.

190
00:22:10,706 --> 00:22:13,584
De meeste dieren
vluchten weg van de vlammen.

191
00:22:15,002 --> 00:22:18,380
Maar voor sommige dieren
schept de ramp kansen.

192
00:22:23,802 --> 00:22:27,472
Deze dinosaurus van 1 meter 80,
een Troödontide…

193
00:22:27,556 --> 00:22:30,726
…is een van de kleinere leden
van de theropodengroep.

194
00:22:39,151 --> 00:22:40,944
[gepiep]

195
00:22:42,946 --> 00:22:47,868
Door z'n grote ogen ziet hij heel goed,
zelfs in deze dikke rook.

196
00:22:49,369 --> 00:22:53,457
En z'n hersenen
zijn een van de grootste op aarde.

197
00:22:58,921 --> 00:23:05,010
Hij is de intelligentste, meest flexibele
en succesvolste jager van de Noordpool.

198
00:23:15,896 --> 00:23:17,689
Aan de rand van het vuur…

199
00:23:17,773 --> 00:23:22,486
…wachten Troödontides prooi op
die de vlammen probeert te ontvluchten.

200
00:23:31,411 --> 00:23:35,374
Alles wat het vuur verder verspreidt,
schept meer kansen…

201
00:23:35,457 --> 00:23:38,585
…voor de meest vindingrijke
Arctische jager van zijn tijd.

202
00:23:54,434 --> 00:23:55,686
[gepiep]

203
00:24:10,200 --> 00:24:11,243
Gelukt.

204
00:24:17,040 --> 00:24:18,250
[gepiep]

205
00:24:26,758 --> 00:24:28,677
Als de korte zomer voorbij is…

206
00:24:28,760 --> 00:24:34,057
…begint het bos dat de zomerbranden
heeft overleefd, van kleur te veranderen.

207
00:24:36,018 --> 00:24:38,061
[gehuil]

208
00:24:40,355 --> 00:24:45,319
Het is de laatste herfstbloei voordat
de maanden der duisternis beginnen.

209
00:24:54,453 --> 00:25:00,834
Op de Zuidpool klampt 't ijs zich zelfs
in de zomer vast aan de hoogste bergen.

210
00:25:03,212 --> 00:25:09,301
Maar nu de temperatuur daalt
en de dagen korter worden…

211
00:25:09,843 --> 00:25:13,847
…spreidt de poolwinter
zich opnieuw uit over het land.

212
00:25:32,366 --> 00:25:35,577
De dieren moeten zich voorbereiden
op z'n terugkomst.

213
00:25:43,252 --> 00:25:44,878
[loeit]

214
00:25:47,798 --> 00:25:52,427
Het zuidelijke halfrond
heeft z'n eigen dinosaurussensoorten.

215
00:25:57,391 --> 00:25:59,184
[geloei]

216
00:26:00,102 --> 00:26:06,149
Dit zijn drie jonge Antarctopelta's,
kleine plantenetende dinosaurussen.

217
00:26:09,945 --> 00:26:14,157
Ze zijn ook een van de
zwaarst bewapende dieren van deze wereld.

218
00:26:22,040 --> 00:26:25,043
Maar toch zijn de jongeren
samen het veiligst.

219
00:26:33,218 --> 00:26:39,266
Dit is zo zuidelijk dat de planten waar ze
van afhangen, maandenlang niet groeien.

220
00:27:04,541 --> 00:27:09,713
Nu de winter eraan komt, brengen
deze jongeren meer tijd rustend door.

221
00:27:19,806 --> 00:27:24,394
Door samen te schuilen
besparen ze warmte en daardoor energie.

222
00:27:27,356 --> 00:27:32,236
Met hun sterke voorpoten
kunnen ze dit winterhol groter maken.

223
00:27:34,071 --> 00:27:36,073
[gegrom]

224
00:27:41,119 --> 00:27:44,581
Maar elke keer als ze terugkomen,
zijn ze wat groter.

225
00:27:46,500 --> 00:27:48,043
[bromt, jankt]

226
00:27:48,126 --> 00:27:51,547
Hun hol lijkt een beetje kleiner…

227
00:27:52,840 --> 00:27:54,883
…en de broederlijke bond…

228
00:27:54,967 --> 00:27:58,220
[geloei]
-…begint slijtage te vertonen.

229
00:28:08,397 --> 00:28:10,524
[diep geadem]

230
00:28:15,362 --> 00:28:19,533
Voor elk groeiend dier
is dit een tijd waarin ze kwetsbaar zijn.

231
00:28:19,616 --> 00:28:21,869
[veraf gehuil]

232
00:28:24,538 --> 00:28:27,416
Ze moeten zich nu afzonderen…

233
00:28:27,499 --> 00:28:33,338
…en hun eerste voorzichtige stappen zetten
om hun eigen territorium te vinden.

234
00:28:50,105 --> 00:28:54,401
Er zijn weer kudden Hadrosaurussen
aan het verhuizen.

235
00:28:58,071 --> 00:29:01,867
Er is weinig te eten,
daarom gaan deze enorme herbivoren…

236
00:29:01,950 --> 00:29:05,162
…weer op zoek naar voedsel
in warmere streken…

237
00:29:13,670 --> 00:29:18,383
…en laten ze de rest achter
in de ijskoude poolwinter.

238
00:29:19,218 --> 00:29:21,678
[geloei van dinosaurussen]

239
00:29:32,481 --> 00:29:38,195
Een geschikt territorium kan dieren
ver weg van hun geboorteplaats voeren.

240
00:29:39,988 --> 00:29:43,492
Veel dieren
zullen die zoektocht niet overleven.

241
00:29:55,379 --> 00:29:59,424
Een goed territorium moet een plek bieden
waarin je kunt schuilen.

242
00:30:02,010 --> 00:30:03,762
Een grot, bijvoorbeeld.

243
00:30:11,854 --> 00:30:17,818
Zelfs in de koudste maanden verandert
in de meeste grotten de temperatuur amper.

244
00:30:21,655 --> 00:30:25,409
Maar hij is niet de eerste
die deze grot heeft gezien.

245
00:30:30,372 --> 00:30:33,083
Deze grot gloeit.

246
00:30:46,763 --> 00:30:51,476
Dit zijn de kleine loklichtjes
van larven van varenrouwmuggen…

247
00:30:51,560 --> 00:30:55,355
…die licht maken
om hun insectenprooi te lokken.

248
00:31:09,536 --> 00:31:11,455
Dit is de perfecte plek…

249
00:31:11,538 --> 00:31:16,043
…voor een Antarctopelta om te schuilen
tegen het strengste winterweer.

250
00:31:16,126 --> 00:31:17,920
[ademt uit]

251
00:31:18,003 --> 00:31:22,883
Hij is veilig
onder deze vreemde levende sterren…

252
00:31:24,551 --> 00:31:29,097
…terwijl het buiten begint te sneeuwen.

253
00:31:39,024 --> 00:31:43,695
In de koudste maanden
kan het uiterste noorden van de Arctica…

254
00:31:43,779 --> 00:31:47,199
…tot een schitterend
winterwonderland bevriezen.

255
00:31:50,327 --> 00:31:54,831
Niet alle dinosaurussen trekken weg
of gaan schuilen.

256
00:31:54,915 --> 00:31:56,208
[dinosaurus loeit]

257
00:31:56,291 --> 00:31:59,503
De grootste zijn sterk genoeg
om het te overleven.

258
00:32:03,173 --> 00:32:05,384
Pachyrhinosaurussen.

259
00:32:06,552 --> 00:32:11,390
Herbivoren van twee ton
met overdadig bewapende hoofden.

260
00:32:12,724 --> 00:32:15,060
Ze zoeken hun heil in het bos…

261
00:32:15,143 --> 00:32:18,105
…waar ze de laatste bladeren
van slapende bomen trekken…

262
00:32:18,188 --> 00:32:20,899
…en in varens
naar gevallen fruit zoeken.

263
00:32:22,025 --> 00:32:25,320
[gromt, loeit]

264
00:32:25,404 --> 00:32:27,155
De bronst is over…

265
00:32:29,283 --> 00:32:34,663
…maar minder dominante mannetjes
proberen toch nog hogerop te komen.

266
00:32:35,497 --> 00:32:36,498
[loeit]

267
00:32:36,582 --> 00:32:38,876
Maar ze zijn vergeten wie de baas is.

268
00:32:38,959 --> 00:32:40,961
[brult]

269
00:32:43,422 --> 00:32:45,132
[beide brommen]

270
00:32:46,216 --> 00:32:50,220
Deze oude stier
is nog steeds vreselijk sterk…

271
00:32:50,304 --> 00:32:52,639
…en maar weinigen
durven hem uit te dagen.

272
00:33:01,565 --> 00:33:05,861
Strijdende mannetjes
hebben amper tijd om te eten of te rusten.

273
00:33:07,070 --> 00:33:11,617
Nu er weinig voedsel is, is het moeilijk
om hun krachten weer op te bouwen…

274
00:33:11,700 --> 00:33:14,077
…en wonden genezen langzamer.

275
00:33:17,706 --> 00:33:19,333
Om het nog erger te maken…

276
00:33:20,584 --> 00:33:22,377
[geloei veraf]

277
00:33:22,461 --> 00:33:27,382
…is het sterkste roofdier
van de Arctica altijd op jacht.

278
00:33:27,466 --> 00:33:29,468
[geloei gaat door]

279
00:33:32,971 --> 00:33:34,973
[gegrom]

280
00:33:39,561 --> 00:33:41,605
Nanuqsaurus.

281
00:33:45,234 --> 00:33:47,861
Een kleiner familielid van de T. rex…

282
00:33:47,945 --> 00:33:51,949
…maar hij is wel groot genoeg
om een Pachyrhinosaurus aan te vallen.

283
00:34:01,834 --> 00:34:05,712
Voor deze oude vijanden
in deze omstandigheden…

284
00:34:05,796 --> 00:34:11,760
…wordt de strijd niet beslist
door verrassing, maar door strategie.

285
00:34:26,775 --> 00:34:30,821
Tussen de bomen is het moeilijk
voor de kudde om zich te verenigen.

286
00:34:32,197 --> 00:34:34,867
Dan raak je makkelijk afgezonderd.

287
00:34:38,996 --> 00:34:45,918
De nerveuze kudde
valt tactisch terug op open grond.

288
00:34:48,922 --> 00:34:51,049
De Nanuqsaurussen volgen.

289
00:35:11,320 --> 00:35:13,071
[gromt]

290
00:35:13,947 --> 00:35:18,827
Hier is de kudde in staat
de gelederen te sluiten…

291
00:35:18,911 --> 00:35:24,333
…en een ondoordringbare muur
van bewapende koppen en spieren te vormen.

292
00:35:24,416 --> 00:35:25,417
[loeit]

293
00:35:29,338 --> 00:35:31,340
[geloei]

294
00:35:40,432 --> 00:35:42,643
Het begint nog harder te sneeuwen.

295
00:35:42,726 --> 00:35:44,728
[Pachyrhinosaurussen brommen]

296
00:35:47,147 --> 00:35:48,982
Het is een patstelling.

297
00:35:49,066 --> 00:35:51,360
[loeit]

298
00:35:51,443 --> 00:35:54,780
Deze confrontaties kunnen dagen duren.

299
00:36:11,588 --> 00:36:15,300
De kudde is veilig
als ze maar bij elkaar blijven.

300
00:36:18,720 --> 00:36:21,974
Maar de Nanuqsaurussen wachten rustig af…

301
00:36:24,184 --> 00:36:27,479
…en zoeken af en toe naar zwakke plekken.

302
00:36:27,563 --> 00:36:29,565
[Pachyrhinosaurussen loeien]

303
00:36:42,494 --> 00:36:45,581
De sneeuwstorm
zorgt voor een tijdelijke wapenstilstand.

304
00:37:04,892 --> 00:37:06,310
[bromt]

305
00:37:07,352 --> 00:37:13,901
Maar zodra de storm voorbij is,
wordt de strijd hervat.

306
00:37:21,783 --> 00:37:23,744
In deze zenuwenoorlog…

307
00:37:24,453 --> 00:37:28,123
…hoeft er maar één dier
de gelederen te verbreken…

308
00:37:30,667 --> 00:37:33,837
…om er paniek te laten uitbreken.

309
00:37:38,842 --> 00:37:42,513
Nu de kudde op de vlucht slaat,
hebben de roofdieren een kans.

310
00:37:54,858 --> 00:37:56,568
Na enige tijd in de jacht…

311
00:37:56,652 --> 00:38:00,489
…lukt het een vermoeide stier niet
om de rest bij te houden.

312
00:38:01,949 --> 00:38:04,535
[gebrom]

313
00:38:05,661 --> 00:38:11,500
Tot hij zich alleen nog maar kan omdraaien
om z'n aanvallers onder ogen te zien.

314
00:38:25,097 --> 00:38:26,473
[brult]

315
00:38:30,894 --> 00:38:32,521
[loeit]

316
00:38:33,647 --> 00:38:37,651
Eén Pachyrhinosaurus
heeft de strijd verloren.

317
00:38:37,734 --> 00:38:39,152
[gromt]
-[bromt]

318
00:38:41,029 --> 00:38:44,950
[Pachyrhinosaurus kreunt]
-Maar de oorlog gaat de hele winter door.

319
00:38:50,122 --> 00:38:53,083
De dieren wachten nu maanden
van totale duisternis…

320
00:38:53,166 --> 00:38:58,714
…voordat de zon terugkomt en de
buitengewone schepsels verlichting brengt…

321
00:39:00,215 --> 00:39:02,926
…in de wereld van ijs.

322
00:39:11,810 --> 00:39:13,770
In de volgende aflevering:

323
00:39:13,854 --> 00:39:17,983
een vliegende reus, zo groot
als een giraffe, jaagt op z'n prooi…

324
00:39:18,066 --> 00:39:21,695
…tussen de verstrengelde bomen
van een prehistorisch bos.

325
00:39:22,988 --> 00:39:25,532
En onder de overkapping
op deze groene planeet…

326
00:39:25,616 --> 00:39:31,246
…zetten dinosaurussen valstrikken,
pronken ze en reizen ze zelfs ondergronds.

327
00:39:31,330 --> 00:39:34,416
Om de wetenschap
achter de verhalen te ontdekken…

328
00:39:34,499 --> 00:39:38,921
…kun je naar de showpagina
van Prehistoric Planet.

329
00:41:06,967 --> 00:41:08,969
Vertaling: Marc de Jongh