PRZEDSTAWIA DAVID ATTENBOROUGH
Jednym z najbardziej niezwykłych,
a na pewno najsłynniejszych zwierząt w historii jest dinozaur.
Tyrannosaurus rex.
Zwierzę, które pobudza wyobraźnię nas wszystkich.
Jakie to było stworzenie?
Jak wyglądało? Jak żyło?
Współczesne badania naukowe odpowiedziały na te pytania.
Nie tylko o tyranozaurze,
ale też o innych gatunkach żyjących w tamtym czasie.
Najnowsza technologia pozwala nam przywrócić je wszystkie do życia.
Planeta Ziemia, 66 milionów lat temu.
Niebo jest pełne latających olbrzymów.
W wodzie ogromne gady pilnują głębin.
A na lądzie dinozaury różnych gatunków
walczą o przetrwanie.
Obecnie tak wiele już wiemy o świecie, którym rządziły dinozaury.
To jest ich historia.
Prehistoryczna planeta
Wody słodkie
Przez miliony lat lądy na planecie Ziemia były rzeźbione przez wodę.
Rzeki, które tu płyną, nadal kształtują te wspaniałe kaniony.
W tych miejscach mieszkają latające gady.
Pterozaury.
Ich skrzydła z błony skórnej rozciągają się od palców po kostki.
Potrafią przelecieć setki kilometrów jednego dnia.
Każdego wieczoru
licznie gromadzą się w kanionie, by odpoczywać na jego występach.
W grupie bezpieczniej.
Niewiele lądowych myśliwych tu dociera.
Ale on tak.
Pewien rodzaj dinozaura. Welociraptor.
Dzięki piórom zachowuje ciepło, ale nie potrafi latać.
Jest za to niezwykle zwinny.
Całe szczęście.
Jeden niewłaściwy krok może doprowadzić do tragedii.
Pterozaury są płochliwe.
Wzlecą w powietrze, jak tylko wyczują zagrożenie.
Do żerowania kluczowy będzie element zaskoczenia.
Lekkie ciała i opierzone kończyny pomagają im kontrolować zejście.
Dzięki szerokim ogonom welociraptory zachowują równowagę.
Pterozaury odpoczywające na skraju kolonii będą najłatwiejszymi celami.
Szum wodospadu zagłusza dźwięki spadających kamieni.
Samica idzie wyżej.
Dwa samce zostają niżej.
Kilka pterozaurów jest w jej zasięgu.
Złapała jednego, ale spłoszyła całą kolonię.
W chaosie jej ofiara spada z występu.
Samica wystawia na próbę efektywność swojego opierzonego ogona.
Udaje jej się zdobyć pożywienie.
Samce zostają teraz same z pterozaurami.
Siła wody słodkiej wpływa na środowiska na całej planecie.
Temperatury są wysokie.
Zdarzają się gwałtowne burze i ulewne deszcze.
Większość Ameryki Północnej pokrywa gęsty, bujny las.
Tu żyją jedne z największych roślinożerców w historii świata.
Które z kolei są ofiarami najbardziej niebezpiecznych myśliwych.
Tyrannosaurus rex.
Ten stary samiec powalił właśnie triceratopsa.
Ale w trakcie ataku został ranny.
T. rex jest stworzony do polowania na dużych roślinożerców,
lecz wiele z tych zwierząt rozwinęło narzędzia obrony.
Po dekadach walk z opancerzonymi ofiarami jego ciało jest okaleczone.
W jednym starciu stracił nawet koniuszek ogona.
Nowe rany są poważniejsze.
W tym wieku zakażenie to duże ryzyko.
Woda rzeczna mogłaby oczyścić jego rany.
Są duże szanse, że T. rex przeżyje kolejny dzień.
Ale już niedługo będzie musiał znów walczyć.
Drugi T. rex.
Obcy.
Ten przybysz ma inny zapach.
To samica.
Jest młodsza i mniejsza.
Mimo to również może być rywalką.
Ale on daje wyraźnie znać, że nie jest zainteresowany walką.
Wolałby się parzyć.
Samica się zgadza.
Pysk tyranozaura jest bardzo wrażliwy na dotyk.
Ocierają się pyskami.
Jego wielkość i rany są dowodem, że potrafi przezwyciężyć trudności.
Być może to sprawia, że jest dla niej atrakcyjnym partnerem.
Zostają razem.
Przez najbliższe tygodnie często kopulują.
Samica złoży aż do 15 jaj.
Tak rodzi się obietnica kolejnego pokolenia.
Środowiska zależne od wody słodkiej zmieniają się szybko i znacznie.
W częściach Azji Środkowej
sezonowe ulewy wypełniają rzeki, doprowadzając do wylewów.
Zalewają otaczające równiny.
Przez wodę brnie jeden z najdziwniejszych dinozaurów.
Deinocheir.
Jest jeszcze wyższy niż T. rex.
Jego ogromny kaczy dziób jest bardzo skuteczny
w zbieraniu roślin wodnych.
Ten samiec łapczywie się posila,
bo podczas długiej pory suchej jadł bardzo niewiele.
Rośliny wodne są bogate w składniki odżywcze.
Wielkie, zaokrąglone, 20-centymetrowe pazury deinocheira
pozwalają mu wyciągnąć pożywienie z głębi wody.
On także jest źródłem pożywienia dla mniejszych stworzeń.
Krwiopijne muchy atakują jego ciało.
To irytujące, a nawet bolesne.
Choć dzięki ogromnym pazurom może się podrapać…
to niektóre miejsca są poza jego zasięgiem.
Żeby do nich sięgnąć, musi się czymś wspomóc.
Martwe drzewo. To może być rozwiązanie.
Znacznie lepiej.
Teraz może wrócić do jedzenia.
Lecz dieta, która składa się głównie z mokrej roślinności,
ma jedno nieuniknione następstwo.
To, co dla kogoś było pokarmem, dla innych staje się nawozem.
Dinozaur tak wielki jak deinocheir potrafi wyprodukować
ponad 20 ton gnoju każdego roku.
Afryka Południowa.
Coroczne opady także tutaj wywołują powodzie.
Ląd zamienia się w labirynt wąskich kanałów
między niezliczonymi małymi wyspami.
Teraz jest to las bagienny.
Przyciąga jedno z największych latających zwierząt na planecie Ziemia.
Wielkiego pterozaura. Kecalkoatla.
To samica.
Jej skrzydła mają rozpiętość dziewięciu metrów.
Przyleciała tu w konkretnym celu.
Małe wyspy stworzone przez wzbierające wody
to idealne miejsce na złożenie jaj.
Kecalkoatle są mistrzowskimi lotnikami.
Lecz, co może zadziwiać, są również bardzo kompetentne na lądzie.
Każde skrzydło podtrzymuje wydłużona kość palca serdecznego.
Odwracając skrzydła do góry,
może bez problemu chodzić na czterech kończynach.
Przybyła tu, by założyć gniazdo.
Wybrała do tego wilgotną, bagnistą ziemię,
żeby jej jaja, które mają delikatną skorupę, nie wyschły.
Te dwa pierwsze to dopiero początek.
Przez następne trzy tygodnie będzie chroniła otwarte gniazdo…
i co kilka dni będzie składała kolejne dwa jaja.
Składanie jaj wymaga dużo wysiłku i energii.
Każde jajo jest ogromne. Waży około kilograma.
Ostatecznie jej lęg składa się z mniej więcej 12 jaj.
Przykrywa je roślinnością, żeby je ukryć.
Teraz musi coś zjeść.
Znajdzie tu wystarczająco jedzenia, by wykarmić młode, gdy się wylęgną.
Ale nie ma nic większego, co mogłoby zaspokoić jej głód.
Musi lecieć na polowanie gdzieś indziej…
i wierzyć, że ukryte gniazdo zapewni jajom bezpieczeństwo,
gdy jej nie będzie.
Kolejna, znacznie starsza samica kecalkoatla.
Ona również szuka bezpiecznego miejsca na gniazdo.
Ale może nie starczyć pożywienia dla dwóch stad wielkich piskląt.
Znalazła rozwiązanie problemu.
W końcu jaja są bardzo pożywne.
Wróciła właścicielka gniazda.
Odstraszyła starszą samicę.
Ale gniazdo młodszej samicy jest zniszczone.
Z 12 jaj, które złożyła, przetrwały tylko trzy.
Sukces jej okresu rozrodczego zależy teraz od tych trzech delikatnych jaj.
Będzie ich chroniła za wszelką cenę przez kilka miesięcy do momentu wyklucia.
Lecz potem jej młode będą musiały same o siebie zadbać.
Płynąca z prądem woda rzeczna
wypłukuje miliardy ton piasku i żwiru, a nawet przesuwa wielkie głazy.
Niesie drobniejszy osad przez setki kilometrów,
lecz gdy rzeka rozszerza się, to zwalnia.
Na skutek czego zaczyna wyrzucać zbierany osad.
Zaczynają pojawiać się zwierzęta, których przodkowie żyli w morzu.
Kraby.
W niektórych miejscach są ich tuziny na metr kwadratowy.
To jest masjakazaur.
Samica mierząca około 1,80 m.
Ma szczękę pełną ostrych zębów.
Właśnie tego trzeba, by poradzić sobie z dziwną, wielonożną ofiarą.
Kraby mają twarde pancerze, ale są bogate w białko.
Nie może przepuścić takiej okazji.
Nie tylko ona.
Ma troje młodych.
Mierzą jedynie dziesięć centymetrów.
Jeszcze nie są gotowe, by zmierzyć się z dużymi krabami.
Nadal polegają na resztkach od matki.
Niektóre młode wcześnie rozwijają instynkt łowiecki.
Bardzo kuszące.
Najmniejsze kraby można połknąć w całości.
Mimo małych rozmiarów są niestety dość szybkie.
Lepiej, żeby młode się nie oddalały.
Beelzebufo, diabelska ropucha.
Jedna z największych żab w historii.
To jej wystarczy na cały miesiąc.
Na mieliznach łatwo o pożywienie,
lecz mieszkanie tu może drogo kosztować.
Woda rzeczna zbliża się do morza.
Sól jest już w niej wyczuwalna.
W czasie przypływu zwierzęta przybywają z otwartego morza, by zwiedzić te kanały.
Elasmozaury.
Typowo oceaniczne gady.
Niektóre przypływają do ujścia rzeki, by rozejrzeć się w słonawej wodzie.
Teraz miliony ton osadu niesionego przez rzeki trafiają do morza.
Woda rzeczna nie od razu miesza się z oceanem.
Przez jakiś czas płyną obok siebie.
Lecz ławice ryb znajdują mnóstwo pokarmu w tych wodach.
Chmury osadu ukrywają ryby, jeśli są w odpowiedniej odległości.
Lecz elasmozaury bez zawahania wpływają nawet w najbardziej mętne wody,
by złapać ofiarę.
Dla ryb nie ma ucieczki…
nawet nad wodą.
Te elasmozaury zbierają ostatnie dary rzeki,
zanim ślady po nich zaginą w oceanach prehistorycznej planety.
W kolejnym odcinku
więź między matką i młodymi poddana jest próbie
podczas walki o przetrwanie.
Pradawni wrogowie zmagają się ze sobą i ze śnieżycą.
Opierzone dinozaury rządzą lodowymi światami.
Aby dowiedzieć się, jak powstały odcinki,
wystarczy wejść na stronę Prehistorycznej planety.
Napisy: Sylwia Szymańska