Een van de meest opvallende dieren die ooit hebben bestaan…
…en een van de beroemdste, is een dinosaurus.
Tyrannosaurus rex.
Een dier dat tot ons aller verbeelding spreekt.
Wat voor soort dier was het?
Hoe zag het eruit? Hoe leefde het?
Wetenschappelijk onderzoek heeft die vragen beantwoord.
En niet alleen over T. rex…
…maar ook over de andere soorten die er toen leefden.
De nieuwste imagingtechnologie stelt ons in staat ze allemaal tot leven te brengen.
De aarde, 66 miljoen jaar geleden.
De hemel is vol vliegende reuzen.
In de zeeën regeren monsterachtige reptielen over de dieptes.
En op het land vechten allerlei soorten dinosaurussen…
…allemaal om in leven te blijven.
We weten nu heel veel over een wereld die werd geregeerd door dinosaurussen.
Dit is hun verhaal.
Zoetwater
De aarde is miljoenen jaren lang gebeeldhouwd door water.
De rivieren die hier stromen, vormen deze grote ravijnen nog steeds.
Op dergelijke plekken wonen vliegende reptielen.
Pterosauriërs.
Hun vleugels van huid reiken van hun vingers tot hun enkels.
Ze kunnen in een dag honderden kilometers afleggen.
Elke avond…
…komen ze in deze ravijn in groten getale bijeen om te roesten op de nauwe richels.
Er schuilt veiligheid in aantallen.
Trouwens, er komen hier weinig landroofdieren.
Maar eentje wel.
Een type dinosaurus. Velociraptor.
Hun veren houden hen warm, maar ze vliegen niet.
Maar ze zijn wel uitzonderlijk beweeglijk.
En gelukkig maar.
Een misstap kan fatale gevolgen hebben.
De Pterosauriërs zijn schichtig. Zodra er gevaar dreigt, vliegen ze op.
Als de Velociraptors willen eten, zullen ze hen echt moeten verrassen.
Dankzij hun lichte lijven en gevederde voorpoten kunnen ze goed dalen.
En door hun brede staart blijven ze goed in evenwicht.
De Pterosauriërs aan de rand van de kolonie zijn het eenvoudigste doelwit.
Het lawaai van de waterval overstemt het geluid van de vallende rotsen.
Het vrouwtje springt omhoog.
De twee mannetjes blijven beneden.
Enkele Pterosauriërs zijn al bijna binnen bereik.
Ze heeft er een, maar nu is de hele kolonie opgeschrikt.
In de chaos glijdt haar slachtoffer van de richel.
Het vrouwtje probeert uit hoe effectief haar gevederde staart is.
En uiteindelijk krijgt ze haar maaltijd.
De mannetjes moeten zich zien te redden tegen de Pterosauriërs.
De kracht van het zoetwater is over de hele aarde te zien.
De wereldtemperatuur is hoog.
Met felle stormen en stortregens.
Noord-Amerika is grotendeels bedekt door dikke, rijke bossen.
Hier leven enkele van de grootste planteneters die ooit hebben bestaan.
En zij zijn op hun beurt weer prooi voor de meest meedogenloze jagers.
Tyrannosaurus rex.
Dit oude mannetje heeft net een Triceratops gedood.
Maar daar is hij wel bij gewond geraakt.
De T. rex zijn gebouwd om op grote herbivoren te jagen…
…maar die hebben vaak zware verdedigingswapens ontwikkeld.
Z'n littekens getuigen van de vele gevechten met gewapende prooi.
Hij is zelfs het puntje van z'n staart kwijt.
Deze nieuwe verwondingen zijn ernstiger.
Op zijn hoge leeftijd kan een infectie heel gevaarlijk zijn.
Met rivierwater kan hij z'n wonden reinigen.
Het ziet er naar uit dat hij nog tot een gevecht in staat is.
Misschien gebeurt dat eerder dan verwacht.
Nog een T. rex.
Een vreemdeling.
Maar deze nieuwkomer ruikt anders.
Het is een vrouwtje.
Ze is jonger en kleiner.
Maar ze kan net zo goed een rivaal zijn.
Maar hij maakt duidelijk dat hij niet wil vechten.
Hij paart liever.
Zij ziet dat wel zitten.
Het gezicht van een Tyrannosaurus is heel gevoelig…
…en ze knuffelen.
Z'n grootte en littekens zijn bewijs dat hij weet hoe hij moet overleven.
Dat maakt hem voor haar een aantrekkelijke partner.
Dus blijven ze bij elkaar.
En in de komende weken paren ze vaak.
Uiteindelijk legt ze iets van 15 eieren.
Die de belofte van de volgende generatie vormen.
Habitats die van zoetwater afhangen, kunnen snel en radicaal veranderen.
In delen van Centraal-Azië…
…vullen zware seizoensregens de rivieren tot ze buiten hun oevers treden.
De vlaktes eromheen staan onder water.
Door het water waadt een van de vreemdste dinosaurussen die er zijn.
De Deinocheirus.
Hij is nog langer dan de T. rex.
Z'n enorme eendensnavel kan heel goed waterplanten bijeenhalen.
Dit mannetje eet als een bezetene na een lang droogseizoen met heel weinig voedsel.
Waterplanten zijn rijk aan voedingsstoffen.
Met z'n grote, kromme, 20 cm lange klauwen…
…kan hij ze van diep onder de oppervlakte omhoog halen.
Hij is zelf een voedselbron voor kleinere dieren.
Bloedzuigende vliegen die massaal in z'n vacht gaan zitten.
Ze zijn irritant en zelfs pijnlijk.
Hoewel hij goed kan krabben met z'n enorme klauwen…
…blijven er altijd plekken waar hij gewoon niet bij kan.
Voor die plekken heeft hij hulp nodig.
Een dode boom. Die kan de oplossing zijn.
Dat lucht op.
Nu kan hij verder eten.
Maar een dieet dat vrijwel uitsluitend bestaat uit natte vegetatie…
…heeft wel een onvermijdelijke consequentie.
Wat voedsel was voor de een, wordt mest voor veel anderen.
Een reus zo groot als een Deinocheirus…
…kan iets van 20 ton drek per jaar produceren.
Zuidelijk Afrika.
Hier veroorzaken de jaarlijkse regens ook overstromingen.
Het land wordt 'n doolhof van smalle slootjes tussen talloze eilandjes.
Dit is nu een moerasbos.
Het trekt een van de grootste vliegende dieren aan die ooit hebben bestaan…
…op aarde.
Een reusachtige Pterosauriër. Een Quetzalcoatlus.
Dit is een vrouwtje.
Haar vleugels zijn ruim negen meter breed.
Ze is hier om een bijzondere reden.
De eilandjes, ontstaan door het wassende water…
…zijn een goede plek voor haar eieren.
De Quetzalcoatlus kan uitstekend vliegen.
Maar verrassend genoeg beweegt hij zich ook heel goed op de grond.
Elke vleugel wordt gesteund door het langwerpige bot…
…van haar vierde vinger.
Door haar vleugels omhoog te doen kan ze heel goed op vier poten lopen.
Ze komt hier een nest maken.
Dat doet ze op een natte, moerassige bodem…
…waardoor haar zachtschalige eieren niet uitdrogen.
Deze eerste twee zijn pas het begin.
De komende drie weken bewaakt ze het open nest…
…en legt ze om de paar dagen twee nieuwe eieren.
Eieren leggen kost veel moeite en energie.
De eieren zijn enorm en wegen iets van een kilo.
Uiteindelijk legt ze rond de 10, 12 eieren.
Ze bedekt ze met vegetatie om ze te verbergen.
Nu moet ze gaan eten.
Er is genoeg voedsel op dit eiland voor haar jongen als ze uit hun ei komen.
Maar er is geen voldoende voedsel om haar eigen honger te stillen.
Ze moet ergens anders naar prooi zoeken…
…en erop vertrouwen dat haar geïsoleerde nest haar jongen in hun ei veilig houdt…
…in haar afwezigheid.
Een andere, veel oudere Quetzalcoatlus. Een vrouwtje.
Zij zoekt ook een veilige plek om haar eieren te leggen.
En er is niet genoeg voedsel hier voor twee nesten van reuzen.
Maar daar weet ze wel iets op.
En eieren zijn ten slotte heel voedzaam.
De eigenaresse van het nest is terug.
Het oudere vrouwtje is verdreven.
Maar het nest van het jongere vrouwtje is kapot.
Van de twaalf eieren die ze heeft gelegd, zijn er maar drie over.
Het succes van haar broedseizoen hangt van deze drie kwetsbare eieren af.
Ze beschermt ze zo goed mogelijk tot ze over een paar maanden uitkomen.
Maar daarna moeten de jongen het zelf zien te redden.
Het stromende rivierwater…
…versleept miljarden tonnen zand en gravel en versjouwt zelfs grote keien.
De lichtere sedimentatie wordt honderden kilometers meegesleept…
…maar als de rivier breder wordt, stroomt hij langzamer.
En als gevolg laat hij wat van z'n vracht los.
En dieren wier voorvaderen in de zee leefden, komen nu tevoorschijn.
Krabben.
Hier en daar zitten er tientallen per vierkante meter.
Dit is een Masiakasaurus.
Een vrouwtje, van ruim 1 meter 80. Ze heeft een bek vol vlijmscherpe tanden.
Dat heb je ook nodig bij zo'n vreemde prooi met veel poten.
Krabben hebben een hard schild, maar ze zitten vol proteïne.
Dat is niet te versmaden.
En niet alleen voor haar.
Ze heeft drie jongen.
Ze zijn maar 10 cm groot.
Ze kunnen nog geen grote krabben aan.
Ze moeten de restjes van hun moeder opeten.
Sommige jongen ontwikkelen hun jachtinstinct al vroeg.
Heel verleidelijk.
De kleinste krabben kunnen zo doorgeslikt worden.
Ze zijn dan wel klein, maar jammer genoeg ook heel snel.
De jongen kunnen beter niet al te ver afdwalen.
Beelzebufo, de duivelspad.
Een van de grootste kikkers die ooit hebben bestaan.
Die hoeft een maand geen voedsel meer te zoeken.
Deze zandbanken zitten vol voedsel…
…maar leven hier kan een hoge tol eisen.
Het rivierwater nadert nu de zee.
Er is al zout in te proeven.
Bij vloed komen bezoekers uit de open zee deze wateren onderzoeken.
Elasmosauriërs.
Dit zijn echte oceaanreptielen.
Maar soms komen ze het brakke water in de riviermond onderzoeken.
De miljoenen tonnen sedimentatie kunnen nu eindelijk de zee in.
Het rivierwater mengt zich langzaam met de oceaan en een tijdje…
…stromen beide wateren zij aan zij.
Maar toch…
…vinden grote scholen vissen genoeg voedsel in deze wateren.
Door de sedimentenwolken is de vis wat verder weg niet te zien.
Maar de Elasmosauriërs aarzelen niet om zelfs in heel modderig water te zwemmen…
…om hun prooi te krijgen.
De vis kan niet ontsnappen.
Zelfs niet boven water.
Deze Elasmosauriërs verzamelen de laatste geschenken van de rivier…
…voordat z'n sporen verdwijnen in de oceanen van de prehistorische planeet.
In de volgende aflevering…
…wordt de band tussen moeder en jong zwaar op de proef gesteld…
…in hun strijd om te overleven.
Oude vijanden bestrijden elkaar en ijskoude sneeuwstormen.
En gevederde dinosaurussen regeren de ijswerelden.
Om de wetenschap achter de verhalen te ontdekken…
…kun je naar de showpagina van Prehistoric Planet.
Vertaling: Marc de Jongh