ĐƯỢC DẪN DẮT BỞI DAVID ATTENBOROUGH
Chắc chắn một trong những loài động vật đáng chú ý nhất từng tồn tại,
và tất nhiên một trong những loài nổi tiếng nhất, là khủng long.
Khủng long bạo chúa.
Một loài động vật kích thích trí tưởng tượng của tất cả chúng ta.
Đó là loài động vật nào vậy?
Trông nó như thế nào? Nó sống ra sao?
Giờ đây, nghiên cứu khoa học đã trả lời được những câu hỏi đó.
Và không chỉ về Khủng long bạo chúa,
mà còn các loài khác sống cùng với nó.
Và công nghệ hình ảnh mới nhất cho phép chúng ta tái tạo chúng.
Trái đất, 66 triệu năm về trước.
Bầu trời đầy những con vật khổng lồ biết bay.
Dưới biển, những loài bò sát khổng lồ tuần tra dưới vùng nước sâu.
Còn trên mặt đất, mọi loài khủng long,
tất cả đang vật lộn để tồn tại.
Giờ đây chúng ta đã biết quá nhiều về một thế giới do khủng long thống trị.
Đây là câu chuyện của chúng.
Hành Tinh Thời Tiền Sử
NHỮNG SA MẠC
Phía tây của Nam Mỹ
và một trong những nơi hoang vắng nhất trên hành tinh thời tiền sử này.
Không có mấy động vật liều mình tới đây,
thế mà đây lại là nơi diễn ra một trong những cuộc hội ngộ khác thường nhất.
Khủng long Dreadnoughtus.
Thằn lằn hộ pháp. Dài 26 m và nặng 40 tấn.
Đây đều là những con đực,
và chúng đang ở cách bãi thức ăn là khu rừng rậm rạp nhiều cây số.
Chúng đến đây vì một lý do duy nhất: tranh giành cơ hội giao phối.
Các đàn thằn lằn cái chăm chú nhìn những con đực mới đến,
đánh giá sức mạnh và sự phù hợp.
Cái cổ khổng lồ của thằn lằn hộ pháp
được đỡ bởi bộ xương đầy khí siêu nhẹ.
Xương cổ rỗng được nối với một loạt lá phổi
làm phồng các túi khí cổ họng kỳ dị.
Những con đực thể hiện ấn tượng nhất sẽ thu hút nhiều con cái nhất.
Con đực khổng lồ này, phủ trắng bụi,
đã được chú ý hai tuần nay.
Nó nặng gần 50 tấn.
Và màn thể hiện của nó, cho tới giờ,
đã khiến mọi kẻ thách đố khiếp sợ.
Nhưng con mới đến này...
không nản lòng.
Nâng một thân hình khổng lồ như thế cũng thật kiệt sức.
Đó là cuộc chiến về sức bền.
Khi xung đột căng thẳng hơn, chiến binh này cố làm con kia bị thương,
đâm bằng những cái gai sắc như dao ở mỗi ngón tay cái
và dùng răng cào da.
Cho tới khi, cuối cùng...
cú đánh nốc ao.
Sự thống trị của con đực già này cuối cùng đã kết thúc.
Đến lượt kẻ chiến thắng trẻ tuổi chiếm lĩnh địa bàn.
Cái giá của bại trận, với một số con, là rất lớn.
Dù vài con vật thích nghi tốt với các điều kiện sa mạc,
nhưng sự sinh tồn của chúng lúc nào cũng mong manh.
Nhất là ở châu Á,
nơi mà vào đỉnh điểm của mùa hè,
nhiệt độ vọt lên trên 60 độ C...
nước bốc hơi ngay tức khắc.
Ở đây có cả những con bò sát trông dữ tợn.
Nhưng con thằn lằn con này mới chỉ dài khoảng chục cm.
Nơi đây, kiếm được bữa ăn không bao giờ dễ dàng.
Xác thối khổng lồ này có thể đầy hứa hẹn.
Một con thằn lằn chết.
Có thể là bữa tiệc cho nhiều con vật.
Nhưng, kỳ lạ thay, tình hình rất yên ắng.
Tarbosaurus…
tương đương Khủng long bạo chúa ở sa mạc này.
Chúng đuổi những con khác đi.
Nhưng đối với con thằn lằn này, chúng có thể mang đến một cơ hội.
Nếu có một thứ thu hút ruồi hơn cái xác này...
thì đó là con tarbosaur đang ngủ sau khi vừa ăn xác.
Đã đến lúc can đảm.
Một con Velociraptor.
Đã đến lúc cẩn thận.
Vì những con Velociraptor thường đi săn cùng nhau.
Lũ tarbosaur đi tiếp.
Còn bây giờ lũ dực long có thể sà xuống...
và đòi chia phần cái xác.
Đối với con thằn lằn con này, cơ hội đã tuột mất.
Tận dụng tốt nhất những cơ hội thoáng qua là điều then chốt để tồn tại ở sa mạc,
và thực tế, vài loài khủng long đã làm được như vậy rất hiệu quả.
Mononykus là loài thông thạo sa mạc.
Giống như nhiều loài động vật sa mạc,
nó phải tuần tra một khu vực lớn nếu muốn tìm đủ thức ăn.
Chân trần giúp nó giữ mát cơ thể.
Bộ lông ở thân che chắn nó khỏi tia mặt trời,
và chúng cho nó vẻ mạnh mẽ tột bậc.
Lông tạo thành vết lõm trên mặt giúp nó phát hiện ra những âm thanh yếu nhất.
Thính giác định hướng siêu nhạy như thế
giúp nó vạch ra bản đồ tư duy của khúc cây rỗng này và những gì trong đó.
Giờ đây nó sử dụng vũ khí được đặt làm tên cho kẻ săn mồi này.
Mononykus, độc móng khổng lồ.
Đúng thứ nó cần để mở một tổ mối.
Và nó còn một dụng cụ đặc biệt khác.
Một cái lưỡi linh hoạt dài gấp đôi đầu nó.
Một bữa ăn đầy protein tuyệt hảo,
nếu lũ mối không quá phát cáu.
Kẻ thông thạo như Mononykus có thể sống khỏe ở sa mạc khô cằn này.
Nhưng những điều kiện như thế không phải lúc nào cũng như nhau.
Vào những dịp hiếm hoi,
gió mát hơn từ núi thổi tới và hòa với khí nóng đang bốc lên.
Một cơn bão sa mạc, mang theo cơn mưa dễ chịu.
Có lẽ nó chưa bao giờ thấy mặt đất sũng nước như thế.
Nó khiến khung cảnh bất thình lình biến đổi.
Hạt mầm vẫn ngủ yên giờ đây nở bừng sức sống.
Chúng biến đổi hoàn toàn khung cảnh khô cằn này chỉ trong vài ngày.
Và cùng với thực vật là nguồn thức ăn dồi dào,
nếu ta biết cách bắt nó.
Chim đảo ngược, một loài chim từ thời cổ đại.
Nhưng có lẽ quá to để xoay xở.
Nó có thể khó thích nghi với thế giới khác biệt và xa lạ.
Ôi, trời.
Cuối cùng, nó cũng có được cái gì đó.
Nhưng những thách thức mới này sẽ ngắn ngủi thôi.
Một điều chắc chắn ở sa mạc:
Cái nóng khô rang và mặt đất cháy sém sẽ sớm trở lại.
Hoa lá sẽ chỉ còn là ký ức xa vời.
Không chỉ sức mạnh tàn nhẫn của mặt trời
khiến sa mạc là nơi không thể trú ngụ như thế.
Mà còn do gió nữa.
Ở Trung Á, gió gào rú khắp sa mạc,
khiến mặt đất còn khô hơn và làm thực vật bật rễ.
Những loài khủng long lớn cứ lên đường
cố gắng đương đầu với những điều kiện khắc nghiệt này.
Những con khủng long mỏ vịt này là Barsboldia.
Chúng là chuyên gia đường dài
và có thể đi mà không cần nước trong một thời gian dài kinh ngạc.
Nhưng vào những dịp hiếm gặp, có một thứ dư thừa.
Khi trời mưa,
nước có thể thấm vào đất và chảy ngầm đi rất xa.
Cho tới khi, ở một số nơi đặc biệt, nước dâng lên bề mặt
và tạo thành ốc đảo.
Nước mặt thoáng thu hút đủ loại động vật sa mạc từ cách đó nhiều cây số.
Có loài khiến các loài khác dường như nhỏ bé lại.
Kẻ khổng lồ Mông Cổ.
Chúng rất to lớn.
Nặng hơn 70 tấn,
chúng là một trong những loài động vật lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất.
Một nơi mạo hiểm để con Mononykus nhỏ bé đến uống nước.
Có thể có một bầy,
nhưng nếu có cái cổ dài nhất Trái đất, ta có thể chen ngang vào hàng.
Sự hội tụ như thế này thu hút sự chú ý.
Một con tarbosaur.
Nhưng như những kẻ khác, kẻ săn mồi này chỉ đến uống nước.
Bao nhiêu cái miệng khát nước này uống cả ngày lẫn đêm,
nước cũng chẳng còn lâu.
Bầy động vật này giải tán,
và một lần nữa, tình trạng khắc nghiệt, khô cằn quay lại.
Hàng triệu năm qua, nước đã biến vài sa mạc
thành những phong cảnh ngoạn mục...
như ở Bắc Phi này.
Những vùng đất hẻm núi này mang lại cơ hội đặc biệt cho những vị khách sa mạc.
Với sải cánh gần năm mét, Barbaridactylus, một loài thằn lằn bay,
có thể dễ dàng tận dụng nhiệt...
và bay được những quãng đường dài,
bất chấp việc có những con có mào khổng lồ.
Hàng năm, các con đực và cái tụ về ở những nơi đặc biệt này trên cao
với số lượng hàng nghìn.
Không loài ăn thịt trên đất liền nào lên đỉnh những cao nguyên biệt lập này,
nên đó là những nơi an toàn để đáp xuống.
Những con đực lớn chọn một khu vực để khoe mẽ
trong khi những chàng độc thân trẻ tuổi háo hức lượn vòng tròn trên đầu.
Những kẻ chiếm đóng lãnh thổ đuổi bất cứ kẻ thách đố nào.
Một thông điệp đôi khi cũng cần phải được bộc lộ mạnh mẽ.
Nhưng không nhất thiết phải có trọng lượng nặng mới thành công.
Có vài con đực không phát triển mào lớn.
Chúng là những con đực lén lút trông giống con cái
và có thể cố gắng để tiếp tục không bị nhận ra.
Một trò chơi nguy hiểm...
vì những con đực to lớn thường xuyên tuần tra.
Và chúng khoe mẽ.
Những con lén lút đã bị phát hiện.
Nhưng thực tế...
nó đã chú ý tới con đực to lớn này.
Nhưng con lén lút giả vờ là con cái miễn cưỡng...
không chịu để con đực tiếp cận.
Bây giờ, trở lại mục đích hiện tại...
và tới lúc để nó thu hút con cái.
Thành công.
Những con đực to lớn có vẻ thu hút hơn,
nhưng có vẻ như những con cái muốn bảo đảm sinh ra con non khỏe mạnh nhất
bằng cách giao phối với càng nhiều con đực càng tốt...
dù chúng được điểm trang ấn tượng hay là lén lút.
Không chỉ có những loài động vật kỳ dị, phi thường
sống ở những sa mạc của trái đất thời tiền sử.
Có cả những phong cảnh kỳ lạ của thế giới bên kia.
Như ở Nam Mỹ này.
Đây có thể trông như bụi tuyết,
nhưng những đụn lớn này không phải cát, mà là thạch cao.
Thạch cao là khoáng chất mịn màu trắng dễ dàng tan trong nước,
nó chỉ có thể tồn tại ở dạng rắn ở những nơi khô nhất Trái đất.
Những đụn này khô tới mức sống ở đây gần như là không thể.
Thế mà vài loài khủng long vẫn sống được.
Secernosaurus, một loài khủng long hadrosaur nhỏ.
Dù chúng có thể tồn tại với chế độ ăn nghèo nàn về chất,
mỗi thập kỷ, khu vực này khô hạn cùng cực tới mức
hầu như loài thực vật nào cũng khô héo rồi chết.
Còn phải chăm sóc con con non, đây có thể là sự tuyệt chủng của bầy.
Nhưng vài cá thể kinh nghiệm hơn, già hơn
có thể nhớ ra những nguồn thức ăn và nước uống tiềm năng khác.
Và chúng biết cách để sinh tồn mà không phải rời khỏi sa mạc
mà tiếp tục đi xuyên qua những đụn cát nóng rẫy này.
Với gió cao và cát dịch chuyển, sa mạc lúc nào cũng chuyển động.
Và khiến việc định hướng trở nên phức tạp.
Đàn này thích đi vào ban đêm.
Không chỉ mát hơn
mà nó còn hé lộ tấm bản đồ có thể cho phép con vật tìm đường
xuyên qua sa mạc nhạt nhòa ấy mà vẫn luôn thay đổi.
Một bản đồ trên bầu trời.
Cũng như nhiều động vật di cư,
hadrosaur có thể nhận ra chòm sao trên trời.
Ban ngày, mặt trời thiêu đốt chói chang chiếu xuống đầu.
Kể cả nếu chúng không tìm được bóng râm, đây có thể là sự kết thúc hành trình.
Nhưng còn một thứ khác có thể giúp chúng.
Tiếng sóng ầm ầm thâm trầm vỗ vào bờ biển xa xa
vang xa hàng cây số qua các đụn cát.
Âm thanh trầm đến mức nhiều con vật không nghe thấy.
Nhưng hadrosaur thì có thể, nên biết tìm đường ra bờ biển.
Nhưng sa mạc này vẫn còn một trở ngại phải vượt qua.
Những đụn cát khổng lồ dọc bờ biển chắn đường chúng.
Cát dốc, không vững chắc khiến mỗi bước đi đều mất sức.
Chúng đã đến nơi.
Phần thưởng đầu tiên là được liếm những giọt nước đọng lại trên da chúng
từ màn sương được hình thành ở nơi đụn cát gặp biển cả.
Và màn sương này cũng ấp ủ một thiên đường bờ biển phong phú.
Thế này là đủ để cả đàn tạm thời có thức ăn,
nhưng khi cạn kiệt, chúng sẽ buộc phải đi tiếp...
và một lần nữa chịu đựng những gian nan của cuộc sống
ở những sa mạc của hành tinh thời tiền sử.
Tập tiếp theo trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
một trong những loài khủng long kỳ lạ nhất từng sống.
Con khủng long mỏ vịt kỳ quái, khổng lồ tìm thức ăn ở đầm lầy nội địa rộng lớn.
Và khi nước ngọt chảy từ nguồn ra biển,
nơi nào nó chảy qua cũng hình thành nên sự sống.
Để khám phá khoa học phía sau những câu chuyện này,
hãy vào trang web của chương trình Hành Tinh Thời Tiền Sử.
Biên dịch: Ngan Tran