(พิธีกร) (เดวิด แอทเทนโบโรห์)
แน่นอนว่าหนึ่งในสัตว์มหัศจรรย์ที่สุด ซึ่งเคยเดินบนผืนโลก
และหนึ่งในตัวที่โด่งดังที่สุดคือ ไดโนเสาร์พันธุ์หนึ่ง
ไทรันโนซอรัส เร็กซ์
สัตว์ซึ่งจุดประกายจินตนาการให้เราทุกคน
มันเป็นสัตว์แบบไหนกัน
หน้าตาของมันเป็นอย่างไร มันใช้ชีวิตอย่างไร
ตอนนี้ งานวิจัยค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์ สามารถตอบคำถามนั้นได้แล้ว
และไม่เพียงแต่ตอบคำถามเรื่องที. เร็กซ์
แต่รวมไปถึงสัตว์สายพันธุ์อื่นๆ ซึ่งอยู่ร่วมโลกในยุคเดียวกับมัน
และเทคโนโลยีในการสร้างภาพล้ำสมัย ช่วยให้เราคืนชีวิตให้ทุกสิ่งได้
ดาวโลกของเรา เมื่อ 66 ล้านปีก่อน
ท้องฟ้าเต็มไปด้วยยักษ์บินได้
ในทะเลก็มีสัตว์เลื้อยคลานมหึมา คอยลาดตระเวนห้วงทะเลลึก
บนแผ่นดิน ไดโนเสาร์ทุกสายพันธุ์
ต่างกำลังดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอด
ตอนนี้เรามีความรู้เพิ่มขึ้นมาก เกี่ยวกับโลกซึ่งครองโดยไดโนเสาร์
และนี่คือเรื่องราวเหล่านั้น
(ทะเลทราย)
ฝั่งตะวันตกของอเมริกาใต้
หนึ่งในพื้นที่โล่งร้างที่สุดบนโลกดึกดำบรรพ์
ที่นี่แทบไม่มีสัตว์ชนิดไหนกล้ำกรายเข้ามา
แต่กลับเป็นพื้นที่ของ การรวมฝูงอันน่าทึ่งที่สุดครั้งหนึ่งในโลก
เดรดนอททัส
ไดโนเสาร์กลุ่มไททันโนซอร์ลำตัวยาว 26 เมตร และน้ำหนักถึง 40 ตัน
กลุ่มนี้เป็นตัวผู้ทั้งสิ้น
พวกมันเดินทางไกล มาจากป่าอุดมสมบูรณ์ซึ่งเป็นที่หากิน
พวกมันมาเพื่อจุดประสงค์เดียว มาสู้เพื่อโอกาสในการผสมพันธุ์
ฝูงตัวเมียจับตาวิเคราะห์ตัวผู้ที่เพิ่งมาถึง
ประเมินพละกำลังและ ความเหมาะสมในการผสมพันธุ์
ลำคอมหึมาของไททันโนซอร์
มีกระดูกโปร่งน้ำหนักเบามากเป็นโครงภายใน
กระดูกคอโปร่งนี้จะเชื่อมกับต่อมลม
ซึ่งเป่าถุงลมประหลาดที่คอให้โป่งขึ้นได้
ตัวผู้ซึ่งเป่าถุงลมได้ยิ่งใหญ่น่าประทับใจที่สุด จะดึงดูดตัวเมียได้มากที่สุด
เจ้าตัวผู้ตัวมหึมาที่ฝุ่นทรายจับจนเกือบขาวนี้
ครองเวทีในพื้นที่นี้มาสองสัปดาห์แล้ว
ตัวของมันหนักเกือบ 50 ตัน
และเท่าที่ผ่านมา การแสดงพละกำลังของมัน
ทำให้ผู้ท้าชิงทั้งหลายถอยหนีไปหมด
แต่เจ้าตัวผู้ที่มาใหม่ตัวนี้…
ไม่คิดจะเปลี่ยนใจถอยหนี
การยกลำตัวมหึมาหนักอึ้งขึ้นยืนสองขา ทำให้เหนื่อยง่ายมาก
นี่คือการแข่งความอึดถึกทนโดยแท้
ยิ่งมันสู้กันแรงขึ้น แต่ละฝ่ายจะพยายามสร้างแผลให้คู่ต่อสู้
ใช้นิ้วเท้าแหลมคมเหมือนมีดแทงอีกฝ่าย
และใช้ฟันครูดผิวเป็นแผลยาว
จนกระทั่งในที่สุด…
ก็ซัดจนล้ม
วาระการครองเวทีของตัวผู้ตัวเก่าสิ้นสุดลงแล้ว
เจ้าหนุ่มผู้ครองชัยชนะ เข้ามาครองเวทีได้บ้างเสียที
สำหรับไดโนเสาร์บางตัว ราคาของความพ่ายแพ้นั้นสูงลิ่วทีเดียว
แม้สัตว์หลายชนิด จะปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมในทะเลทรายได้ดี
แต่ชีวิตของพวกมันก็ล้วนแขวนอยู่บนเส้นด้าย
โดยเฉพาะที่ในทวีปเอเชียนี้
ที่ซึ่งเมื่อถึงช่วงกลางฤดูร้อน
อุณหภูมิอาจสูงได้เกิน 60 องศาเซลเซียส
น้ำจะระเหิดแห้งไปได้ในพริบตา
แถวนี้มีสัตว์เลื้อยคลานที่ดูดุร้ายน่ากลัวมากด้วย
แต่เจ้ากิ้งก่าตัวนี้ขนาดยาวเพียงไม่กี่นิ้ว
อยู่ที่นี่ การหาของกินไม่เคยเป็นเรื่องง่าย
ซากสัตว์มหึมาตรงนี้น่าจะเป็นแหล่งอาหารที่ดี
ซากซอโรพอด
ซึ่งดูเหมือนจะเป็นอาหารมื้อใหญ่ ให้สัตว์หลายชนิด
แต่น่าประหลาดนักที่ทุกอย่างกลับนิ่งสนิท
ทาร์โบซอรัส…
ถ้าเป็นในทะเลทรายแห่งนี้ เจ้าตัวนี้ก็เทียบได้กับที. เร็กซ์
พวกมันทำให้ตัวอื่นๆ ได้แต่คอยดูห่างๆ
แต่สำหรับเจ้ากิ้งก่าน้อย นี่อาจเป็นโอกาสงาม
ถ้าจะมีอะไรที่แมลงวันตอมยิ่งกว่าซากศพ…
คงต้องเป็นทาร์โบซอร์ ที่กินซากศพซากนั้นก่อนจะมานอนหลับล่อแมลง
ถึงเวลาต้องกล้า
เวโลซิแรปเตอร์
ถึงเวลาต้องระวัง
เพราะเวโลซิแรปเตอร์มักออกล่ากันเป็นฝูง
แล้วฝูงทาร์โบซอร์ก็จากไป
นั่นทำให้เหล่าเทอโรซอร์บินลงมา…
และแบ่งกินซากนั้นกับเขาบ้าง
หมดโอกาสของเจ้ากิ้งก่าตัวจ้อยแล้ว
การพยายามฉวยโอกาสให้ได้มากที่สุด สำคัญมากต่อการเอาตัวรอดในทะเลทราย
ไดโนเสาร์บางพันธุ์ก็สามารถทำได้ อย่างมีประสิทธิภาพมาก
โมโนไนคัสเป็นผู้เชี่ยวชาญแห่งทะเลทราย
ก็เหมือนกับสัตว์ทะเลทรายส่วนใหญ่
มันจะต้องตระเวนพื้นที่กว้างใหญ่ เพื่อให้มีอาหารพอกิน
ขาที่ไร้ขนช่วยลดอุณหภูมิของร่างกาย
ขนบนลำตัวช่วยปกป้องจากแสงอาทิตย์
และยังทำให้มันมีโสตสัมผัสทรงพลัง
ขนเรียงตัวกันเป็นแผ่นบนใบหน้า ที่ช่วยให้จับแม้แต่เสียงเบาที่สุดได้
ประสาทรับเสียงที่ไวต่อทิศทางเป็นพิเศษเช่นนี้
ทำให้มันสามารถนึกสภาพภายในท่อนไม้กลวง พร้อมกับสิ่งที่อยู่ในนั้นได้
ต่อจากนี้มันจะใช้อาวุธซึ่ง ทำให้ได้ชื่ออย่างนี้มา
โมโนไนคัส กรงเล็บเดี่ยวยักษ์
อุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการเจาะรังปลวก
นอกจากนั้นยังมีอุปกรณ์พิเศษอีกหนึ่งอย่าง
ลิ้นที่แสนยืดหยุ่น ยาวกว่าส่วนหัวของมันถึงสองเท่า
เป็นมื้ออาหารอุดมโปรตีนเลยทีเดียว
ถ้าเพียงแต่ปลวกจะไม่น่ารำคาญอย่างที่เป็น
สัตว์เชี่ยวชาญเฉพาะทางอย่างโมโนไนคัส จะใช้ชีวิตดีๆ ได้ในทะเลทรายแห้งแล้งนี้
แต่สภาพแวดล้อมจะไม่ได้เป็นเช่นนั้นไปตลอด
บางครั้งนานๆ ที
ลมเย็นจากเทือกเขาจะพัดลงมา ผสมปนเปกับลมร้อนที่ลอยตัวสูงขึ้น
จนเกิดเป็นพายุทะเลทราย หอบฝนซึ่งทุกคนรอคอยลงมาด้วย
ในชีวิตของมันอาจไม่เคยเห็นแผ่นดินชุ่มน้ำขนาดนี้
มวลน้ำนั้นจะเปลี่ยนภูมิประเทศไป ในแบบที่ใครก็คาดไม่ถึง
เมล็ดพันธุ์พืชที่ซุกแห้งอยู่ในดิน งอกมีชีวิตขึ้นมา
พืชพันธุ์ทั้งหลายเปลี่ยนสภาพภูมิประเทศแห้งแล้ง ในเวลาเพียงไม่กี่วัน
สิ่งที่มาพร้อมกับต้นไม้ใบหญ้า คืออาหารอุดมสมบูรณ์
ถ้าเพียงแต่รู้ว่าจะจับยังไง
เอนันทิออร์นิไทน์ นกโบราณชนิดหนึ่ง
แต่นั่นอาจตัวใหญ่เกินจะจัดการได้ไหว
การต้องปรับตัวให้เข้ากับ โลกที่เปลี่ยนไปไม่คุ้นเคยก็อาจจะยาก
โอ๊ย แย่ละ
ในที่สุดก็หาอะไรกินได้
แต่อุปสรรคใหม่ที่เจอนี้จะไม่คงอยู่นาน
สิ่งหนึ่งในทะเลทรายที่มั่นใจได้
ความร้อนแผดเผาและผืนดินผ่าว จะคืนกลับมา
ดอกไม้ใบหญ้าจะกลายเป็น เพียงความทรงจำที่ผ่านเลยไปไกล
ไม่ใช่เพียงแต่แสงร้อนทรงพลังของดวงอาทิตย์
ที่ทำให้ทะเลทรายกลายเป็น พื้นที่ซึ่งอาศัยอยู่ได้ลำบาก
แต่ลมก็มีผลเช่นกัน
ในตอนกลางของทวีปเอเชีย ลมพัดกรรโชกผ่านภูมิประเทศทั้งแถบ
พัดผืนดินแห้งแล้งไกลออกไป จนต้นไม้ทั้งหลายไม่อาจหยั่งราก
ไดโนเสาร์ขนาดใหญ่จะเคลื่อนที่ย้ายถิ่นตลอด
เพื่อพยายามรับมือกับสภาพแวดล้อมร้ายเหล่านี้
ไดโนเสาร์ปากเป็ดกลุ่มนี้คือบาร์สโบเดีย
พวกนี้เป็นผู้เชี่ยวชาญการเดินทางไกล
และสามารถอยู่โดยไม่ต้องดื่มน้ำ เป็นเวลานานน่ามหัศจรรย์มาก
แต่ในโอกาสพิเศษที่มีบ้างนานๆ ครั้ง จะมีน้ำอุดมสมบูรณ์ขึ้นมา
ยามที่ฝนตกในทะเลทราย
น้ำจะซึมลงไป และไหลใต้ดินไปได้ไกลทีเดียว
จนกระทั่งมาถึงที่พิเศษบางแห่ง ซึ่งน้ำจะผุดขึ้นมาที่ผิวโลก
จนกลายเป็นโอเอซิส
แหล่งน้ำใหม่จะทำให้สัตว์ทะเลทรายทุกชนิด พากันเดินทางมาจากที่แสนไกล
บางพันธุ์ก็เป็นยักษ์ใหญ่ จนตัวอื่นๆ ดูกระจ้อยร่อยไปหมด
เจ้าไททันแห่งมองโกเลีย
พวกมันตัวใหญ่มหึมา
แต่ละตัวหนักกว่า 70 ตัน
และเป็นหนึ่งในสัตว์ขนาดใหญ่ที่สุด ที่เคยมีมาบนโลกนี้
เป็นที่เสี่ยงมากหากเจ้าจ้อยโมโนไนคัส จะมากินน้ำบ้าง
ถึงจะมากันแน่น
แต่ถ้ามีคอยาวที่สุดในโลก ก็สามารถลัดแถวได้ง่ายๆ
การที่สัตว์มารวมตัวกันแบบนี้ ย่อมดึงดูดความสนใจ
เจ้าทาร์โบซอร์
แต่ก็เหมือนกับทุกตัว วันนี้เจ้านักล่ามาเพื่อกินน้ำเท่านั้น
เมื่อสัตว์กระหายน้ำจำนวนมาก มาดื่มกันทั้งวันทั้งคืน
ไม่นานแหล่งน้ำก็หมด
สัตว์ทั้งหลายแยกย้ายกันไป
สภาพแวดล้อมแห้งแล้งเลวร้ายกลับมาอีกครั้ง
ตลอดเวลาเป็นล้านๆ ปี สายน้ำกัดเซาะทะเลทรายบางแห่ง
จนกลายเป็นภูมิประเทศที่ชวนตื่นตา…
เช่นที่นี่ ในแอฟริกาเหนือ
หุบเขาเหล่านี้เปิดโอกาสพิเศษ ให้กับแขกผู้มาเยือนทะเลทราย
เจ้าบาร์บาริดัคไทลัส เทอโรซอร์ชนิดหนึ่ง ซึ่งวัดความยาวปลายปีกได้ห้าเมตร
จะใช้ประโยชน์จากกลุ่มอากาศร้อน ด้วยทักษะอันเยี่ยมยอด…
ทำให้มันสามารถบินได้ไกลมาก
ถึงแม้ว่าบางตัวจะมี หงอนที่หัวขนาดใหญ่มากก็ตาม
ทุกๆ ปี ทั้งตัวผู้และตัวเมีย จะมารวมตัวกันในลานพิเศษลอยฟ้าเหล่านี้
นับจำนวนได้เป็นพันๆ ตัว
ณ ยอดที่ราบสูงอันแยกขาดจากแผ่นดินอื่นแบบนี้ จะไม่มีสัตว์ผู้ล่าจากพื้นดิน
ดังนั้นจึงเป็นที่ร่อนลงพักได้อย่างปลอดภัย
ตัวผู้ที่ตัวใหญ่กว่าตัวอื่น จะเลือกพื้นที่สยายปีกอวดตัวเมีย…
ขณะที่กลุ่มหนุ่มโสดหารัก ได้แต่บินวนอยู่ด้านบน
เจ้าของพื้นที่จะเตือน ไม่ให้ใครเข้ามา
คำเตือนซึ่งบางครั้งก็ต้อง ใช้ความรุนแรงช่วยย้ำ
แต่บางครั้ง ต่อให้ตัวไม่ใหญ่กว่าใคร ก็ประสบความสำเร็จได้
ตัวผู้บางตัวไม่มีหงอนใหญ่บนหัว
พวกนี้เป็นตัวผู้เจ้าเล่ห์ที่หน้าตาเหมือนตัวเมีย
ดังนั้นจึงทำตัวเนียนไม่ให้อีกฝ่ายรู้ตัวได้
นี่เป็นกลยุทธ์อันตรายทีเดียว…
เพราะเจ้าตัวผู้ตัวใหญ่ คอยตรวจตราพื้นที่อยู่เสมอ
แล้วก็ยังสยายปีกอวดตัวเองให้ดู
มันสังเกตเห็นเจ้าตัวตีเนียนแล้ว
แต่ที่จริง…
เจ้าตัวผู้ตัวใหญ่นั่นมาสนใจมันต่างหาก
เจ้าหนุ่มตีเนียนก็แกล้งทำเป็นสาวเล่นตัว…
แล้วปฏิเสธไม่รับรักของตัวผู้ตัวนั้น
กลับมาสู่ภารกิจตรงหน้า…
ได้เวลาหาคู่ของตัวเองบ้าง
สำเร็จ
ตัวผู้ตัวใหญ่อาจจะดูน่าดึงดูดใจกว่า
แต่ดูเหมือนว่าเหล่าตัวเมีย กลับต้องการผลิตลูกที่แข็งแรง
ด้วยการหาคู่ผสมพันธุ์ให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้…
ไม่ว่าอีกฝ่ายจะตัวใหญ่น่าประทับใจ หรือแค่เจ้าเล่ห์
ไม่ได้มีแต่สัตว์โลกแปลกประหลาด
อยู่ในทะเลทรายบนโลกดึกดำบรรพ์
แต่ที่นั่นก็มีภูมิประเทศประหลาด เหมือนมาจากนอกโลกด้วย
เช่นที่อเมริกาใต้แห่งนี้
ที่นี่ ดูด้วยตาอาจเหมือนละอองหิมะ
แต่เนินใหญ่เหล่านี้ไม่ใช่เนินทราย แต่เป็นเนินยิปซัม
ยิปซัมเป็นแร่สีขาวผงละเอียด ที่ละลายน้ำได้ง่ายมาก
มันจึงอยู่ในสถานะของแข็งได้ เฉพาะในพื้นที่แห้งที่สุดในโลก
เนินเหล่านี้แห้งผากเสียจน แทบจะไม่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ได้
แต่ยังมีไดโนเสาร์บางชนิดที่อยู่ได้
ซีเซอโนซอรัส แฮโดรซอร์ขนาดเล็กพันธุ์หนึ่ง
ถึงแม้พวกมันจะอยู่ได้ด้วยอาหารแร่ธาตุต่ำ
แต่ทุกๆ ประมาณสิบปี พื้นที่นี้จะแห้งหนักกว่าปกติ
จนพืชเกือบทั้งหมดแห้งเฉาตายไป
เมื่อยังมีลูกเล็กๆ ต้องเลี้ยง สภาพแบบนี้อาจทำให้ทั้งฝูงตายได้
แต่มีบางตัวที่อาวุโสและมีประสบการณ์
อาจจำได้ว่ามีแหล่งน้ำและอาหารแหล่งอื่น
พวกมันรู้ว่าวิธีการเอาตัวรอด ไม่ใช่การพยายามออกไปจากทะเลทรายนี้
แต่ต้องข้ามเนินร้อนผ่าวนั่นไปอีก
เมื่อมีลมแรงและทรายเปลี่ยนรูปตลอดเวลา ทะเลทรายเป็นสิ่งที่ไม่เคยนิ่ง
นั่นทำให้การหาทิศเป็นเรื่องยากมาก
ฝูงนี้ชอบเดินทางตอนกลางคืนมากกว่า
ไม่ใช่แค่เพราะกลางคืนเย็นกว่า
แต่มันยังเผยแผนที่ให้สัตว์เหล่านั้นรู้ทาง
ผ่านทะเลทรายซึ่งไร้ที่สังเกต และเปลี่ยนภูมิทัศน์ตลอด
แผนที่บนฟ้า
ก็เหมือนกับสัตว์อพยพส่วนใหญ่
แฮโดรซอร์อ่านป้ายบอกทางที่อยู่บนฟากฟ้าได้
ช่วงกลางวัน แสงอาทิตย์ร้อนผ่าว ยังแผดเผาจากด้านบน
ต่อให้สามารถหาที่ร่มหลบพัก จุดนี้ก็อาจเป็นจุดจบของหลายตัว
แต่อาจมีอย่างอื่นที่ช่วยพวกมันได้อีก
เสียงคลื่นใหญ่สะเทือนเลื่อนลั่น ที่ซัดเข้ากับชายฝั่งไกลๆ
ดังอยู่ในเนินทะเลทรายได้ไกลหลายกิโลเมตร
เสียงเบาจนสัตว์ส่วนใหญ่ไม่อาจได้ยิน
แต่แฮโดรซอร์ได้ยิน และสามารถหาทางกลับไปยังชายฝั่งได้
แต่ทะเลทรายนี้ยังมีอุปสรรคอีกหนึ่งด่าน ให้พวกมันก้าวข้าม
เนินทรายยักษ์ที่ชายฝั่งขวางทางของมันอยู่
พื้นทรายของเนินชันที่คอยจะไหล ดูดพลังงานของพวกมันไปในทุกก้าว
พวกมันข้ามมาได้แล้ว
รางวัลแรกที่ได้คือการเลียหยดน้ำซึ่งกลั่นตัว มาเกาะผิวของพวกมัน
จากหมอกซึ่งก่อตัวขึ้น ณ จุดที่เนินทรายบรรจบกับมหาสมุทร
กลุ่มหมอกนี้ยังเป็นสารอาหาร ให้กับแดนสวรรค์อุดมสมบูรณ์ที่ชายฝั่ง
ทุ่งนี้จะพอเลี้ยงทั้งฝูงได้ระยะใหญ่
แต่เมื่อพืชหมดไป พวกมันคงต้องออกเดินทางอีกครั้ง…
และต้องเจอกับอุปสรรคในชีวิต
ในทะเลทรายบนโลกดึกดำบรรพ์
ตอนหน้า ในรายการ Prehistoric Planet
หนึ่งในไดโนเสาร์ประหลาดที่สุด ซึ่งเคยอยู่บนโลก
เจ้ายักษ์ปากเป็ดแสนประหลาด ซึ่งหากินในบึงน้ำจืดขนาดใหญ่
และเมื่อน้ำจืดไหลจากแหล่งน้ำลงทะเล
มันส่งผลต่อทุกชีวิตที่วนเวียนอยู่รอบแหล่งน้ำ
หากสนใจหลักวิทยาศาสตร์ เบื้องหลังเรื่องราวเหล่านี้
เชิญอ่านข้อมูลต่อได้เลยใน เว็บเพจของรายการ Prehistoric Planet
คำบรรยายโดย ปัทมวรรณ บูรณมาตร์