ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΑΤΕΝΜΠΟΡΟ
Ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα ζώα που υπήρξαν ποτέ,
και σίγουρα από τα πιο διάσημα, είναι ο δεινόσαυρος.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ.
Ένα ζώο που εξάπτει τη φαντασία όλων μας.
Τι είδους ζώο ήταν;
Με τι έμοιαζε; Πώς ζούσε;
Πλέον, η επιστημονική έρευνα έχει απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.
Κι όχι μόνο για τον Τ-Ρεξ,
αλλά και για τα άλλα είδη που έζησαν μαζί του.
Η τεχνολογία απεικόνισης μας επιτρέπει πια να τους ζωντανέψουμε.
Πλανήτης Γη, πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.
Τον ουρανό γεμίζουν ιπτάμενοι γίγαντες.
Στις θάλασσες, θηριώδη ερπετά περιφρουρούν τα βάθη.
Στην ξηρά, δεινόσαυροι κάθε είδους
παλεύουν για την επιβίωσή τους.
Σήμερα ξέρουμε πολλά για τον κόσμο όπου κυριαρχούσαν οι δεινόσαυροι.
Αυτή είναι η ιστορία τους.
Προϊστορικός πλανήτης
Έρημοι
Είμαστε στα δυτικά της Νότιας Αμερικής
και σε ένα από τα πιο έρημα μέρη του προϊστορικού πλανήτη.
Ελάχιστα ζώα περιφέρονται εδώ,
κι όμως εδώ γίνεται μία από τις πιο συναρπαστικές συγκεντρώσεις.
Ντρεντνότους.
Τιτανόσαυρος. Μήκους 26 μέτρων και βάρους 40 τόνων.
Είναι όλοι αρσενικοί
και βρίσκονται πολλά χιλιόμετρα από τα πλούσια δασικά βοσκοτόπια τους.
Έρχονται για έναν και μόνο λόγο. Να παλέψουν για να ζευγαρώσουν.
Πλήθη θηλυκών εξετάζουν τα νεοφερμένα αρσενικά,
αξιολογώντας τη δύναμη και την καταλληλότητά τους.
Ο τεράστιος λαιμός των τιτανόσαυρων
υποστηρίζεται από έναν πολύ ελαφρύ σκελετό γεμάτο αέρα.
Τα κενά κόκαλα του λαιμού του συνδέονται με μια σειρά από φυσητήρες
που γεμίζουν αέρα αυτούς τους περίεργους σάκους.
Τα πιο εντυπωσιακά αρσενικά θα έλξουν τα περισσότερα θηλυκά.
Αυτός ο τεράστιος δεινόσαυρος, ολόλευκος από τη σκόνη,
βρίσκεται στο επίκεντρο εδώ και δύο εβδομάδες.
Ζυγίζει σχεδόν 50 τόνους.
Η παρουσία του, μέχρι στιγμής,
έχει φοβίσει τα υπόλοιπα αρσενικά.
Μα ετούτος ο άρτι αφιχθείς…
δεν αποθαρρύνεται.
Είναι εξοντωτικό να σηκώνεις ένα τόσο μεγάλο σώμα.
Πρόκειται για μάχη αντοχής.
Καθώς η διαμάχη εντείνεται, κάθε μαχητής προσπαθεί να τραυματίσει τον άλλο,
μαχαιρώνοντας με τα κοφτερά του νύχια
και σκίζοντας τη σάρκα με τα δόντια του.
Μέχρι που, εντέλει…
έρχεται το τελειωτικό χτύπημα.
Η βασιλεία του γηραιού δεινόσαυρου επιτέλους τελείωσε.
Ο νεαρός νικητής παίρνει τη θέση του στο κέντρο της σκηνής.
Το τίμημα της ήττας είναι πολύ υψηλό για κάποιους.
Παρόλο που κάποια ζώα είναι καλά προσαρμοσμένα σε συνθήκες ερήμου,
η επιβίωσή τους κρίνεται συχνά στην κόψη του ξυραφιού.
Ειδικά εδώ στην Ασία,
όπου, εν μέσω καλοκαιριού,
η θερμοκρασία σκαρφαλώνει πάω από τους 60 βαθμούς Κελσίου…
και το νερό εξατμίζεται στη στιγμή.
Υπάρχουν κι εδώ ερπετά που δείχνουν φρικώδη.
Μα αυτή η σαύρα έχει μήκος μόλις λίγα εκατοστά.
Εδώ δεν είναι ποτέ εύκολο να βρεις το γεύμα σου.
Αυτό το τεράστιο κουφάρι είναι πολλά υποσχόμενο.
Ένα νεκρό σαυρόποδο.
Εν δυνάμει πλουσιοπάροχο γεύμα για πολλούς.
Μα, παραδόξως, επικρατεί ησυχία.
Ταρμπόσαυρος.
Το αντίστοιχο του Τ-Ρεξ στην έρημο.
Κρατά τους πάντες μακριά.
Για τη σαύρα, όμως, μπορεί να είναι μια ευκαιρία.
Αν κάτι προσελκύει τα έντομα περισσότερο από ένα κουφάρι…
αυτό είναι ένας ταρμπόσαυρος που κοιμάται έχοντας φάει από το κουφάρι.
Ώρα για επίδειξη τόλμης.
Ένας βελοσιράπτορας.
Ώρα για επίδειξη προσοχής.
Επειδή οι βελοσιράπτορες συχνά κυνηγούν μαζί.
Οι ταρμπόσαυροι προχωρούν.
Και τώρα οι πτερόσαυροι μπορούν να κατέβουν…
και να διεκδικήσουν το μερίδιό τους.
Για τη μικρή σαύρα, η ευκαιρία χάθηκε.
Το να εκμεταλλεύεσαι φευγαλέες ευκαιρίες είναι το κλειδί της επιβίωσης στην έρημο.
Κάποιοι δεινόσαυροι το κάνουν πολύ αποτελεσματικά.
Ο μονόνυξ είναι σπεσιαλίστας της ερήμου.
Όπως πολλά ζώα της ερήμου,
πρέπει να περιφρουρήσει μια μεγάλη περιοχή για να βρει τροφή.
Τα γυμνά πόδια διατηρούν το σώμα του δροσερό.
Τα φτερά τον προφυλάσσουν από τις ακτίνες του ήλιου
και του δίνουν μια φοβερή αίσθηση.
Σχηματίζουν δίσκους στο πρόσωπο που τον βοηθούν να αφουγκράζεται τα πάντα.
Μια τόσο υπερευαίσθητη ακοή
τον βοηθά να χαρτογραφήσει το κούφιο κούτσουρο και ό,τι έχει μέσα.
Τώρα χρησιμοποιεί το όπλο που έχει δώσει όνομα σε αυτόν τον κυνηγό.
Μονόνυξ. Ένα μοναδικό, μεγάλο νύχι.
Ό,τι χρειάζεται για να ανοίξει τη φωλιά ενός τερμίτη.
Έχει κι άλλο ένα ειδικό εργαλείο.
Ευέλικτη γλώσσα με μήκος διπλάσιο του κεφαλιού του.
Ένα γεύμα πλούσιο σε πρωτεΐνη,
αν οι τερμίτες δεν ήταν τόσο ενοχλητικοί.
Σπεσιαλίστες σαν τον μονόνυχα ακμάζουν σε αυτές τις άνυδρες περιοχές.
Οι καιρικές συνθήκες, όμως, δεν είναι πάντα ίδιες.
Σε σπάνιες περιπτώσεις,
ψυχρότερες αέριες μάζες από τα βουνά αναμειγνύονται με τον θερμό αέρα.
Μια καταιγίδα της ερήμου, που φέρνει και καλοδεχούμενη βροχή.
Μπορεί να μην έχει ξαναδεί ποτέ έτσι μουσκεμένο το έδαφος.
Το τοπίο μεταμορφώνεται με απροσδόκητους τρόπους.
Σπόροι που κοιμούνταν θαμμένοι ξεπηδούν όλο ζωντάνια.
Μεταμορφώνουν αυτό το άνυδρο τοπίο μέσα σε λίγες μόνο μέρες.
Μαζί με τη βλάστηση έρχεται και άφθονη τροφή
αν ξέρεις πού να την πιάσεις.
Εναντιορνιθίνες. Ένα αρχαίο είδος πτηνών.
Αλλά ίσως πολύ μεγάλες για να νικηθούν.
Μπορεί να είναι δύσκολο να προσαρμοστείς σε τόσο διαφορετικό και άγνωστο κόσμο.
Αχ, τι πάθαμε…
Επιτέλους, βρήκε κάτι.
Μα αυτές οι νέες προκλήσεις θα είναι σύντομες.
Ένα πράγμα είναι σίγουρο στην έρημο.
Η αφόρητη ζέστη και η τσουρουφλισμένη γη θα επιστρέψουν.
Τα λουλούδια δεν θα είναι παρά μια μακρινή ανάμνηση.
Δεν είναι μόνο η αμείωτη δύναμη του ήλιου
που κάνει την έρημο τόσο αφιλόξενη.
Το ίδιο ευθύνονται και οι άνεμοι.
Εδώ, στην κεντρική Ασία, σαρώνουν το τοπίο,
αφυδατώνοντας τη γη και ξεριζώνοντας τη βλάστηση.
Οι μεγάλοι δεινόσαυροι μετακινούνται διαρκώς
για να αντεπεξέλθουν σε αυτές τις σκληρές συνθήκες.
Αυτοί οι δεινόσαυροι με ράμφος πάπιας είναι οι μπαρσμπόλντια.
Πρόκειται για σπεσιαλίστες στις μεγάλες αποστάσεις.
Μπορούν να μείνουν χωρίς νερό για εντυπωσιακά μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις, όμως, υπάρχει άφθονο νερό.
Όταν βρέχει, το νερό εισχωρεί στο έδαφος και ταξιδεύει υπόγεια μέχρι πολύ μακριά.
Μέχρι που σε κάποια σημεία το νερό βγαίνει στην επιφάνεια
και δημιουργεί μια όαση.
Το νερό προσελκύει κάθε είδους ζώα της ερήμου από χιλιόμετρα μακριά.
Κάποια επισκιάζουν τα υπόλοιπα.
Ο τιτάνας της Μογγολίας.
Είναι κολοσσιαίος.
Ζυγίζει πάνω από 70 τόνους.
Είναι από τα μεγαλύτερα ζώα που έζησαν ποτέ στη Γη.
Επικίνδυνο μέρος για έναν μονόνυχα που ήρθε να ξεδιψάσει.
Μπορεί να έχει κόσμο,
αλλά αν έχεις τον μεγαλύτερο λαιμό στη Γη, μπορείς να γλιτώσεις την ουρά.
Τέτοιες συγκεντρώσεις τραβούν την προσοχή.
Ένας ταρμπόσαυρος.
Αλλά όπως και όλοι οι άλλοι, ο κυνηγός ήρθε μόνο για να πιει νερό.
Με τόσα διψασμένα στόματα να πίνουν μέρα νύχτα,
το νερό δεν κρατά για πολύ.
Τα ζώα διασκορπίζονται
και οι σκληρές συνθήκες του άνυδρου τόπου επανέρχονται.
Για εκατομμύρια χρόνια, το νερό έχει λαξεύσει τις ερήμους,
δημιουργώντας εντυπωσιακά τοπία…
όπως εδώ, στη Βόρεια Αφρική.
Αυτά τα φαράγγια προσφέρουν στους επισκέπτες εξαιρετικές ευκαιρίες.
Με άνοιγμα φτερών 5 μέτρα, ο βαρβαριδάκτυλος, ένα είδος πτερόσαυρου,
εκμεταλλεύεται τα θερμικά ρεύματα με αβίαστη δεξιοτεχνία…
καλύπτοντας μεγάλες αποστάσεις,
παρά το γεγονός ότι κάποιοι έχουν τεράστια λοφία.
Κάθε χρόνο, αρσενικά και θηλυκά συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα σημεία
κατά χιλιάδες.
Δεν υπάρχουν θηρευτές ξηράς σε αυτές τις κορφές των απομονωμένων υψιπέδων,
οπότε μπορούν να προσγειωθούν με ασφάλεια.
Τα μεγάλα αρσενικά επιλέγουν μια περιοχή για να κάνουν επίδειξη…
ενώ οι νεότεροι και πρόθυμοι εργένηδες πετούν από πάνω σε κύκλους.
Οι κυρίαρχοι της περιοχής προειδοποιούν κάθε υποψήφιο.
Ένα μήνυμα που καμιά φορά πρέπει να ενισχυθεί βίαια.
Μα δεν χρειάζεται απαραίτητα να είσαι βαρύς για να πετύχεις.
Κάποια αρσενικά δεν έχουν τόσο μεγάλο λοφίο.
Είναι ύπουλα αρσενικά που μοιάζουν με θηλυκά
κι έτσι μπορούν να παραμένουν απαρατήρητα.
Είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι…
επειδή τα μεγαλύτερα αρσενικά περιπολούν συχνά.
Και επιδεικνύουν τα προσόντα τους.
Ο απατεώνας εντοπίστηκε.
Αλλά στην πραγματικότητα,
τράβηξε την προσοχή του μεγάλου αρσενικού.
Ο απατεώνας όμως προσποιείται το απρόθυμο θηλυκό…
και απορρίπτει το φλερτ του αρσενικού.
Ας επιστρέψουμε στη βασική αποστολή.
Είναι ώρα να κάνει την κίνησή του.
Επιτυχία.
Τα μεγάλα αρσενικά ίσως φαίνονται πιο ελκυστικά,
μα τα θηλυκά εξασφαλίζουν ότι θα γεννήσουν τα πιο ικανά μικρά,
ζευγαρώνοντας με όσο περισσότερα αρσενικά μπορούν…
είτε πρόκειται για εντυπωσιακά στολισμένα πλάσματα είτε για απλούς απατεώνες.
Δεν συναντάμε μόνο παράξενα ζώα στις ερήμους του προϊστορικού πλανήτη.
Υπάρχουν και εξωπραγματικά τοπία.
Όπως εδώ, στη Νότια Αμερική.
Αυτό μπορεί να φαίνεται σαν στρώμα χιονιού,
μα αυτοί οι τεράστιοι λόφοι δεν είναι από άμμο αλλά από γύψο.
Ο γύψος είναι ένα ψιλό, λευκό ορυκτό, το οποίο διαλύεται τόσο εύκολα στο νερό,
που μπορεί να υπάρξει σε στερεή μορφή μόνο στα πιο ξηρά μέρη της Γης.
Αυτοί οι λόφοι είναι τόσο στεγνοί, που κάνουν τη ζωή αδύνατη.
Κι όμως, κάποιοι δεινόσαυροι καταφέρνουν να ζήσουν εδώ.
Ο σισερνόσαυρος είναι μια μικρή αδροσαυρίδα.
Παρόλο που επιζεί με διατροφή χαμηλής ποιότητας,
μια φορά στα δέκα χρόνια περίπου αυτή η περιοχή ξεραίνεται τόσο,
που σχεδόν όλη η βλάστηση ξεραίνεται και πεθαίνει.
Έχοντας μικρά να θρέψουν, αυτό μπορεί να σημάνει το τέλος του κοπαδιού.
Αλλά κάποια μεγαλύτερα και πιο έμπειρα μέλη
ίσως θυμούνται άλλες πιθανές πηγές τροφής και νερού.
Ξέρουν ότι η επιβίωση δεν βρίσκεται στη διαφυγή από την έρημο,
αλλά στη διάσχιση των καυτών λόφων.
Με δυνατούς ανέμους και άμμο που κινείται, η έρημος αλλάζει συνεχώς μορφή.
Αυτό κάνει την πλοήγηση δύσκολη.
Το κοπάδι προτιμά να ταξιδεύει τη νύχτα.
Όχι μόνο είναι πιο δροσερά,
αλλά εμφανίζεται κι ένας χάρτης που βοηθάει να βρουν τον δρόμο τους
μέσα στη μονότονη και διαρκώς μεταλλασσόμενη έρημο.
Ένας χάρτης στον ουρανό.
Όπως πολλά μεταναστευτικά ζώα,
οι αδροσαυρίδες μπορούν να αναγνωρίσουν τα ουράνια σημάδια.
Τη μέρα, ο καυτός ήλιος χτυπάει ανελέητα τη Γη.
Ακόμα κι αν βρουν σκιά, μπορεί να είναι το τέλος για κάποιους.
Υπάρχει όμως κάτι άλλο που ίσως τους βοηθήσει.
Ο βαθύς και βροντερός ήχος των κυμάτων που σκάνε σε κάποια μακρινή ακτή
ταξιδεύει χιλιόμετρα ως τις αμμοθίνες.
Ο ήχος είναι τόσο χαμηλής συχνότητας, που κάποια ζώα δεν τον ακούν.
Μα οι αδροσαυρίδες τον ακούν, κι έτσι βρίσκουν τον δρόμο προς την ακτή.
Η έρημος, όμως, έχει ένα ακόμα εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί.
Τεράστιοι παράκτιοι λόφοι τους φράζουν το μονοπάτι.
Απότομη και ασταθής άμμος τους ρουφά ενέργεια σε κάθε βήμα.
Τα κατάφεραν.
Η πρώτη ανταμοιβή τους είναι να γλείψουν τις θαλάσσιες σταγόνες στο δέρμα τους,
από την ομίχλη που σχηματίζεται εκεί όπου συναντώνται οι λόφοι με τον ωκεανό.
Η ομίχλη αυτή θρέφει και έναν πλούσιο παραθαλάσσιο παράδεισο.
Αρκεί για να τραφεί το κοπάδι τώρα,
αλλά μόλις η τροφή τελειώσει, θα αναγκαστούν να μετακινηθούν…
και να δοκιμαστούν εκ νέου μπροστά στις προκλήσεις της ζωής
στις ερήμους του προϊστορικού πλανήτη.
Στο επόμενο επεισόδιο,
ένας από τους πιο παράξενους δεινόσαυρους που έζησε ποτέ.
Ένας αξιοπερίεργος γίγαντας με ράμφος πάπιας τρέφεται στους βάλτους.
Και καθώς το γλυκό νερό ξεχύνεται στη θάλασσα,
διαμορφώνει τη ζωή των πλασμάτων που αγγίζει.
Για να ανακαλύψετε την επιστήμη πίσω από τις ιστορίες,
επισκεφθείτε τη σελίδα της εκπομπής Προϊστορικός Πλανήτης.
Υποτιτλισμός: Άννυ Ζερβού