Een van de meest opvallende dieren die ooit hebben bestaan…
…en een van de beroemdste, is een dinosaurus.
Tyrannosaurus rex.
Een dier dat tot ons aller verbeelding spreekt.
Wat voor soort dier was het?
Hoe zag het eruit? Hoe leefde het?
Wetenschappelijk onderzoek heeft die vragen beantwoord.
En niet alleen over T. rex…
…maar ook over de andere soorten die er toen leefden.
De nieuwste imagingtechnologie stelt ons in staat ze allemaal tot leven te brengen.
De aarde, 66 miljoen jaar geleden.
De hemel is vol vliegende reuzen.
In de zeeën regeren monsterachtige reptielen over de dieptes.
En op het land vechten allerlei soorten dinosaurussen…
…allemaal om in leven te blijven.
We weten nu heel veel over een wereld die werd geregeerd door dinosaurussen.
Dit is hun verhaal.
Woestijnen
Het westen van Zuid-Amerika…
…en een van de meest troosteloze plekken op deze prehistorische planeet.
Er laten zich weinig dieren hier zien…
…maar toch is 't het podium van een van de meest bijzondere bijeenkomsten op aarde.
De Dreadnoughtus.
Titanosauriërs. Ze zijn 26 meter groot en wegen 40 ton.
Deze mannetjes zijn kilometers verwijderd van de rijke bossen waar ze zich voeden.
Ze komen hier om slechts één reden: om te vechten voor de kans om te paren.
Talloze vrouwtjes bekijken de net aangekomen mannetjes kritisch…
…om te kijken hoe sterk en geschikt ze zijn.
De enorme nek van de Titanosauriërs…
…wordt ondersteund door een vederlicht luchtgevuld skelet.
Hun holle nekbotten zitten vast aan een aantal blaasbalgen…
…die bizarre luchtzakken in de keel opblazen.
De mannetjes die de meeste indruk maken, krijgen de meeste vrouwtjes.
Deze enorme stier, wit van het stof…
…is al twee weken het sterkste mannetje.
Hij weegt bijna 50 ton.
En z'n gepronk heeft tot nu…
…alle uitdagers geïntimideerd.
Maar deze nieuweling…
…is niet bang.
Het is vermoeiend om zo'n enorm groot lijf te verheffen.
Het is een uitputtingsslag.
Terwijl het gevecht feller wordt, proberen ze allebei de ander te verwonden…
…door uit te halen met scherpe, dolkachtige punten aan elke duim…
…en de huid open te halen met hun tanden.
Tot, uiteindelijk…
…hij knock-out gaat.
De heerschappij van de oude stier is eindelijk voorbij.
De jonge overwinnaar neemt nu de belangrijkste plaats in.
Wie verliest, moet soms een heel hoge prijs betalen.
Hoewel sommige dieren uitstekend zijn aangepast aan de woestijn…
…hangt hun overleving vaak aan een zijden draadje.
Vooral hier in Azië, waar als de zomer op z'n heetst is…
…de temperaturen oplopen tot boven de 60 graden Celsius.
En water verdampt onmiddellijk.
Hier leven ook woest uitziende reptielen.
Maar deze kleine hagedis is maar een centimeter of vijf, zeven.
Het is hier nooit makkelijk om voedsel te vinden.
Dit enorme karkas ziet er veelbelovend uit.
Een dode Sauropode.
Een potentieel feest voor veel dieren.
Maar vreemd genoeg is het er rustig.
De Tarbosaurus.
Het equivalent, in deze woestijn, van de T. rex.
Ze houden de rest uit de buurt.
Maar voor de hagedis kunnen ze goed uitkomen.
Als er iets is dat meer vliegen aantrekt dan een karkas…
…is het een slapende Tarbosaurus die zich gevoed heeft aan dat karkas.
Tijd om dapper te zijn.
Een Velociraptor.
Hij moet oppassen.
Velociraptors jagen namelijk vaak samen.
De Tarbosauriërs trekken verder.
Nu kunnen de Pterosauriërs…
…een deel van het karkas opeisen.
Voor de kleine hagedis is de kans verkeken.
Alleen door de weinige kansen direct aan te grijpen valt de woestijn te overleven…
…en sommige dinosaurussen zijn daar werkelijk heel goed in.
De Mononykus is een woestijnspecialist.
Zoals veel woestijndieren…
…moet ze een groot gebied aflopen om genoeg voedsel te vinden.
Door haar naakte poten blijft haar lijf koel.
De veren op haar lijf beschermen haar tegen de zonnestralen…
…en geven haar een heel sterk zintuig.
Ze vormen sluiers op haar gezicht waarmee ze het zachtste geluid kan horen.
Met dat uitermate verfijnde richtingshoren…
…vormt ze in haar kop een landkaart van deze holle boomstam en wat erin zit.
Nu gebruikt ze het wapen dat de naam van deze jager verklaart.
Mononykus, enkelvoudige, reusachtige klauw.
Precies wat ze nodig heeft om een termietennest open te maken.
Ze heeft nog een speciaal werktuig.
Een flexibele tong die twee keer zo lang is als haar kop.
Een uitstekend maal vol proteïne…
…als de termieten maar niet zo irritant deden.
Specialisten zoals de Mononykus kunnen gedijen in deze droge woestijn.
Maar het is niet altijd zo droog.
Heel af en toe…
…mengen inkomende koelere bergwinden zich met de stijgende hete lucht.
Een woestijnstorm, die regent brengt die heel welkom is.
Ze heeft het land misschien nog nooit zo doorweekt gezien.
Het verandert het landschap op onverwachte manieren.
Zaden in een ruststadium komen nu vol kracht tot leven.
Ze gooien dit droge landschap in een paar dagen om.
En met de vegetatie komt een overvloed aan voedsel…
…als je het weet te vangen.
Enantiornithines, een oude soort vogel.
Maar iets te groot om te vangen.
Het is lastig om je aan te passen aan zo'n andere en onbekende wereld.
O, jee.
Eindelijk heeft ze iets.
Die nieuwe uitdagingen blijven maar kort.
Eén ding is zeker in de woestijn:
de zinderende hitte en verschroeide aarde komen al gauw terug.
Bloemen worden slechts een vervaagde herinnering.
Het is niet alleen de meedogenloze kracht van de zon…
…die woestijnen zo onbewoonbaar maakt.
Maar ook de winden.
Hier in Centraal-Azië woeden ze over het landschap…
…verdrogen het land nog meer en ontwortelen de vegetatie.
Grote dinosaurussen blijven migreren om deze harde condities het hoofd te bieden.
Deze snaveldinosaurussen heten Barsboldia.
Zij zijn langeafstandsspecialisten.
Ze kunnen ongelooflijk lang zonder water blijven.
Maar heel af en toe is 't er in overvloed.
Als er regen valt…
…kan die het land insijpelen en enorme afstanden ondergronds afleggen.
Tot op speciale plekken het water naar de oppervlakte komt…
…en een oase vormt.
Open water trekt allerlei woestijndieren in een omtrek van kilometers aan.
Sommige zijn veel groter dan andere.
De Mongolosaurus.
Die zijn kolossaal.
Ze wegen rond de 70 ton…
…en zijn een van de grootste dieren die ooit hebben bestaan.
Een gevaarlijke plek voor een kleine Mononykus die wat komt drinken.
Het is er druk…
…maar met de langste nek ter wereld is het makkelijk voordringen.
Zo'n bijeenkomst valt op.
Een Tarbosaurus.
Maar net zoals de rest komt de jager voor het water.
Door de vele dorstige monden die dag en nacht doordrinken…
…duurt het water niet lang.
De dieren gaan uiteen…
…en het harde droge bestaan dient zich weer aan.
In miljoenen jaren heeft het water woestijnen gebeeldhouwd…
…tot schitterende landschappen…
…zoals hier in Noord-Afrika.
Dit land vol ravijnen biedt bezoekers heel bijzondere kansen.
Met een spanwijdte van vijf meter kan de Barbaridactylus, een type Pterosauriër…
…moeiteloos gebruik maken van de opstijgende winden…
…en daardoor grote afstanden afleggen…
…ondanks dat sommige exemplaren enorme schedelkammen hebben.
Elk jaar verzamelen zich mannetjes en vrouwtjes op deze plekken in de lucht…
…tot in de duizenden.
Er zijn geen grondroofdieren op de toppen van deze geïsoleerde plateaus…
…dus daar kunnen ze veilig landen.
Grote mannetjes kiezen een gebied waarin ze gaan pronken…
…terwijl vurige jonge vrijgezellen boven ze rondcirkelen.
Territoriumhouders verjagen de uitdagers.
Een boodschap die soms met geweld moet worden verduidelijkt.
Maar je hoeft geen lichtgewicht te zijn om te slagen.
Sommige mannetjes krijgen die grote schedelkam niet.
Dat zijn geniepige mannetjes die op vrouwtjes lijken…
…waardoor ze kunnen proberen niet op te vallen.
Het is wel een gevaarlijk spel…
…want de grote mannetjes komen regelmatig controleren.
En ze pronken erop los.
De bedrieger is ontdekt.
Sterker nog…
…het grote mannetje heeft hem opgemerkt.
Maar de bedrieger doet alsof hij een onwillig vrouwtje is…
…dat de avances van het mannetje afwijst.
Nu weer naar de taak die hij zich had gesteld…
…en tijd om toe te slaan.
Gelukt.
Grotere mannetjes zijn aantrekkelijker…
…maar de vrouwtjes krijgen de sterkste jongen…
…door te paren met zoveel mogelijk partners…
…of ze nu opzichtig opgesmukt zijn of maar kleine bedriegers zijn.
Er wonen niet alleen buitengewone, bizarre dieren…
…in de woestijnen van de prehistorische planeet.
Er zijn ook vreemde, buitenaardse landschappen.
Zoals hier in Zuid-Amerika.
Dit ziet eruit als een laag sneeuw…
…maar deze grote duinen bestaan niet uit zand, maar uit gips.
Gips is een fijn wit mineraal dat zich zo makkelijk oplost in water…
…dat het in vaste vorm alleen kan bestaan in de droogste gebieden op aarde.
Deze duinen zijn zo droog dat er bijna niet op te leven valt.
Maar toch lukt het sommige dinosaurussen.
Secernosaurus, een soort kleine Hadrosaurus.
Ze kunnen overleven op een weinig voedzaam dieet…
…maar om de tien jaar of zo droogt dit gebied zo extreem op…
…dat bijna alle vegetatie opdroogt en afsterft.
Ze moeten voor jongen zorgen en dit kan het einde van de kudde worden.
Maar sommige oudere en meer ervaren kuddeleden…
…herinneren zich wellicht andere potentiële voedsel- en waterbronnen.
En ze weten dat ze, om te overleven, niet weg moeten trekken…
…maar langs de brandende duinen moeten blijven lopen.
Door de hoge winden en stuivend zand verplaatst de woestijn zich constant.
Waardoor navigeren moeilijker wordt.
De kudde trekt liever 's nachts.
Het is niet alleen koeler…
…maar het onthult ook een kaart waarmee een dier z'n weg kan vinden…
…door de woestijn zonder aanknopingspunten die constant verandert.
Een kaart in de lucht.
Zoals zoveel migrerende dieren…
…kunnen Hadrosaurussen hemelse wegwijzers herkennen.
Overdag schijnt de zon nog genadeloos op ze neer.
Al vinden ze schaduw, dan kan het ze nog fataal worden.
Maar iets anders kan ze misschien wel helpen.
Het diepe donderende geluid van golven die op verre kusten slaan…
…legt door de duinen kilometers afstand af.
Het geluid is zo laag dat veel dieren het niet kunnen horen.
Maar de Hadrosaurus wel, waardoor ze hun weg naar de kust weten te vinden.
Maar de woestijn heeft nog een hindernis die overwonnen moet worden.
Gigantische kustduinen blokkeren de doorgang.
Steil, onstabiel zand vermindert de energie bij elke stap.
Ze hebben het gehaald.
Hun eerste beloning is dat ze druppeltjes condens van hun huid kunnen likken…
…van de mist die gevormd wordt waar duinen en oceaan bijeenkomen.
Deze mist voedt ook een rijk kustparadijs.
Dit is genoeg om de kudde mee te voeden…
…maar als hij verdwijnt, moeten ze verder trekken…
…en opnieuw de beproevingen van het leven ondergaan…
…in de woestijnen van de prehistorische planeet.
In de volgende aflevering:
een van de vreemdste dinosaurussen die ooit heeft geleefd.
Een bizarre reus met 'n grote snavel voedt zich in een uitgebreid binnenlands moeras.
Het zoetwater dat van de bron naar de zee stroomt…
…vormt het leven van alle dieren dat het tegenkomt.
Om de wetenschap achter de verhalen te ontdekken…
…kun je naar de showpagina van Prehistoric Planet.
Vertaling: Marc de Jongh