ĐƯỢC DẪN DẮT BỞI DAVID ATTENBOROUGH
Chắc chắn một trong những loài động vật đáng chú ý nhất từng tồn tại,
và tất nhiên một trong những loài nổi tiếng nhất, là khủng long.
Khủng long bạo chúa.
Một loài động vật kích thích trí tưởng tượng của tất cả chúng ta.
Đó là loài động vật nào vậy?
Trông nó như thế nào? Nó sống ra sao?
Giờ đây, nghiên cứu khoa học đã trả lời được những câu hỏi đó.
Và không chỉ về Khủng long bạo chúa,
mà còn các loài khác sống cùng với nó.
Và công nghệ hình ảnh mới nhất cho phép chúng ta tái tạo chúng.
Trái đất, 66 triệu năm về trước.
Bầu trời đầy những con vật khổng lồ biết bay.
Dưới biển, những loài bò sát khổng lồ tuần tra dưới vùng nước sâu.
Còn trên mặt đất, mọi loài khủng long,
tất cả đang vật lộn để tồn tại.
Giờ đây chúng ta đã biết quá nhiều về một thế giới do khủng long thống trị.
Đây là câu chuyện của chúng.
Hành Tinh Thời Tiền Sử
NHỮNG BỜ BIỂN
Những bờ biển phía nam của vùng biển nội địa lớn
chia cắt Bắc Mỹ.
Và dấu vết của loài thú ăn thịt hàng đầu trên đất liền.
Một con Khủng long bạo chúa đang bơi.
Xương rỗng chứa khí và chi sau rất khỏe
khiến Khủng long bạo chúa là những con vật bơi rất tốt.
Đây là một con đực trưởng thành với gia đình trẻ của nó.
Con non giờ đây đã đủ lớn để đi theo nó trong một hành trình
tới một trong những hòn đảo ngoài khơi tọa lạc gần bờ biển này.
Đó là chuyến vượt biển đủ ngắn, nhưng vẫn có thể nguy hiểm.
Một con thương long.
Một con thằn lằn biển khổng lồ to gấp đôi khủng long bạo chúa
và nặng hơn 15 tấn.
Đó là con thú ăn thịt lớn nhất hành tinh.
Thường thì rùa có trong thực đơn của thương long.
Nhưng con non này sẽ là bữa ăn nhẹ đầy thích thú.
Một con Khủng long bạo chúa trưởng thành, kể cả ở dưới nước,
vẫn có thể tự vệ rất hiệu quả.
Nhưng con non phải ở gần.
Khủng long bạo chúa thường mất ít nhất hai phần ba
số lượng ban đầu khoảng 15 con non trong năm đầu tiên.
Giờ chỉ còn bốn con.
Hòn đảo này mang lại sự an toàn và nguồn thức ăn đầy hứa hẹn.
Loài rùa khổng lồ nặng hai tấn đến đây làm tổ.
Nhưng đây là con đã thu hút nó tới đây.
Nó đã chết, khủng long bạo chúa đã ngửi thấy mùi xác thối của nó.
Nếu nó lật được cái xác lên,
nó sẽ có khoảng 900kg thịt.
Khủng long bạo chúa có bộ hàm khỏe nhất trong tự nhiên.
Và có thể cắn một lực hơn năm tấn.
Con non đang rất muốn nếm thịt, nhưng nó không cho ăn cùng.
Đã đến lúc để chúng học cách tự săn mồi.
Tuy nhiên, bờ biển này trông không hứa hẹn lắm.
Nhưng trời càng tối dần, mọi thứ bắt đầu thay đổi.
Rùa con bắt đầu nở từ dưới cát và vội vã lao xuống biển.
Khủng long bạo chúa con được đưa tới địa điểm huấn luyện lí tưởng.
Lũ rùa mới nở có kích thước hoàn hảo để khủng long tập sự xử lý.
Kẻ săn mồi nào tò mò cũng được tưởng thưởng xứng đáng.
Còn nhiều thứ để học.
Và ở đây có đủ thức ăn để đáp ứng cả khủng long bố mẹ và con.
Còn nếu tình hình không ổn,
ta lúc nào cũng có thể cướp bữa tối của kẻ khác.
Bên kia địa cầu,
những vùng ven biển nông bao phủ một khu vực gần 65 triệu km2.
Còn lớn hơn cả lục địa lớn nhất rất nhiều.
Điều đó, cùng với vùng biển đa dạng,
biến chúng thành môi trường sống cực kỳ quan trọng.
Nơi nào đất liền gặp biển cả,
chất dinh dưỡng nổi lên từ dưới biển sâu, cung cấp một nguồn sống dồi dào.
Vùng biển Bắc Đại Tây Dương đặc biệt đa dạng,
nơi những đàn cá lớn tiến lại gần bờ.
Một loài phát triển mạnh ở những nơi đó và tạo thành những đàn lớn.
Loài bò sát bay. Dực long.
Nơi đây, trên những bờ biển Bắc Phi, chúng có bảy loài khác nhau.
Chúng đến đây để ăn, nghỉ ngơi, và nuôi con non của mình.
Dực long thích nghi rất tốt để sống trên mặt đất
và không chỉ làm tổ ở đây mà còn ở lại để bảo vệ đàn con.
Và con non của chúng tất nhiên cần bảo vệ.
Chiếc mỏ sắc nhọn như dao của con Phosphatodraco.
Một con thú ăn thịt cao hơn 2,7 m ngang nhiên nhòm ngó khắp các đàn,
tìm kiếm cơ hội vồ được một con non khinh suất.
Nhưng một vài loài dực long sống trên mặt đất lại thích nghi kém hơn.
Chúng có chiến lược làm tổ hơi khác một chút.
Chúng làm tổ ở nơi chúng sẽ ít thu hút sự chú ý của thú săn mồi hơn.
Những vách đá tách biệt như thế này là lý tưởng.
Trứng dực long dai như da và rất dễ bị khô,
nên chúng cần phải được phủ kín.
Bên dưới đống tảo biển này, có một thứ đang chuyển động.
Con khủng long Alcione mới nở nhỏ xíu, chỉ cao vài centimet
và nặng chỉ hơn nửa lạng.
Mẹ của chúng bỏ lại trứng ở đây từ hai tháng trước.
Gọi nhau đồng bộ với nở trứng.
Tập trung thành bầy mới an toàn.
Bản năng đầu tiên của chúng là leo trèo.
Những con non mới nở từ hàng trăm cái tổ tập trung trên đỉnh vách đá
để chuẩn bị cho chuyến bay đầu tiên của chúng.
Nhưng cánh của chúng vẫn chưa mọc.
Xương của ngón dài nâng đỡ màng cánh
trước tiên phải thẳng và liền nhau, và như thế sẽ mất vài giờ.
Nhưng chúng không thể ở lại đây lâu.
Xương của chúng cực kỳ nhẹ, chứa đến 90% khí,
và nhờ đó chúng không cần mất quá nhiều công sức để bay.
Kể cả như thế, các chuyến tập bay là cần thiết.
Sẽ chỉ có một cơ hội để làm cho đúng
khi đến thời điểm cất cánh.
Rìa vách đá tạo nên các dòng khí đi lên, và chúng có thể hỗ trợ.
Nên rất đáng khi tụ tập ở đó theo hướng gió thịnh hành
và bay về phía đất liền.
Nhưng có vẻ như không con nào sẵn sàng mạo hiểm.
Cho tới khi, cuối cùng, một con non truyền cảm hứng cho cả lũ bay lên.
Chúng không bay đến bãi biển và bầy của nó.
Chúng cần bay đến khu rừng mờ sương nằm ở phía xa xa.
Con dực long Barbaridactylus.
Những con dực long ăn thịt, hùng mạnh thường bắt cá.
Nhưng những con non mới nở thì quá ngon lành không thể bỏ lỡ.
Một cách để tránh được là cụp cánh lại và hạ độ cao.
Nhưng mất độ cao sẽ khiến chúng khó bay được tới những khu rừng hơn.
Và một cú hạ cánh khẩn cấp giữa bầy.
Đó không phải chỗ cho một con non mới nở đơn độc.
Một kẻ sống sót may mắn từ mẻ con non mới nở đầu tiên...
vẫn đang bay đúng hướng.
Nơi trú ẩn.
Trong số những con non rời khỏi vách đá, rất ít con bay xa được thế này.
Nhưng đối với chúng,
khu rừng này cho chúng nơi trú ẩn và thức ăn mà một con dực long non cần.
Trong năm năm tới, đây sẽ là nhà của chúng.
Sau đó, chúng sẽ đủ khôn lớn để nhập đàn những con trưởng thành,
bắt cá ngoài biển khơi.
Vài động vật biển cả đời bắt cá ngoài khơi
thỉnh thoảng phải ghé vào bờ biển vì một mục đích đặc biệt.
Ở vùng biển ngoài lục địa chìm dưới nước Zealandia,
một hành trình dài sắp đi đến hồi kết.
Đây là loài thằn lằn cổ rắn,
một loài bò sát biển rất lớn dài khoảng chín mét.
Con cái này được hộ tống bởi con nó, khoảng sáu tháng tuổi.
Nhiều nhất là hai năm một lần, nó sẽ chỉ có một con non.
Đó là một công sức lớn,
và công sức gắn kết con mẹ và con non rất quan trọng.
Nó mang con nó đi theo nhiều cây số tới vùng vịnh này.
Và chúng không đơn độc.
Thằn lằn cổ rắn đến đây từ bên kia Nam Thái Bình Dương.
Các con đực cũng tụ tập ở đây để khoe mẽ với con cái.
Nhưng tạm thời, tán tỉnh không phải ưu tiên hàng đầu của con cái.
Vịnh này có một thứ mà rất ít vịnh khác có thể cung cấp.
Những viên đá cuội đặc biệt trơn nhẵn, cứng và tròn.
Chúng bị mòn bởi chuyển động của dòng nước, nhưng cũng khó tìm.
Tuy nhiên, dưới vực ở đáy thác nước,
có rất nhiều đá cuội.
Thằn lằn cổ rắn có thể lựa chọn.
Sau đó chúng làm một việc đáng chú ý.
Chúng nuốt đá cuội.
Chúng cần đá để vừa làm bì vừa làm sỏi dạ dày.
Sỏi dạ dày sẽ ở lại trong dạ dày của chúng
để nghiền thức ăn chưa được nhai.
Đối với một con nhỏ,
học nuốt đá cuội lần đầu không phải điều dễ dàng.
Cần phải tập một chút.
Nhưng đó cũng là cơ hội để mẹ nó tìm được bạn tình thích hợp trong số những con đực.
Con non cuối cùng cũng nuốt thành công.
Giờ đây, nó sẽ nuốt càng nhiều càng tốt.
Và lớn lên, nó sẽ trở lại đây để nuốt nhiều hơn nữa.
Đã đến lúc gia đình này rời khỏi bờ biển
để quay lại biển cả kiếm ăn.
Và đối với con thằn lằn cổ rắn non này,
đó là một bước quan trọng trên con đường trưởng thành.
Ở miền Nam châu Âu,
nơi Đại Tây Dương gặp Biển Tethys,
sự sống ven biển có lẽ đã đạt tới mức độ đa dạng nhất.
Mực nước biển tăng có nghĩa là có vô số các hòn đảo chìm bên dưới
được phủ lên bởi bọt biển, trai và san hô.
San hô tận dụng ánh nắng ở những chỗ nông này,
hình thành mối liên kết với tảo mọc bên trong các mô của nó.
Chúng thu thập các phân tử thức ăn nhỏ xíu trôi nổi trên các dòng hải lưu.
Vô số thủy sinh vật như thế làm thành lớp vỏ ngoài cho tảng đá cứng này.
Nhưng một tảng đá ở đây lại trơ trụi một cách kinh ngạc.
Bên kia là dốc thẳng đứng và biển sâu,
có những kẻ ăn thịt dưới biển...
và là mối nguy đối với những con cá rạn san hô bất cẩn.
Nhưng con cá xương này chẳng biết sợ là gì.
Đây là thương long Hoffman, kẻ ăn thịt nguy hiểm chết người của đại dương.
Nhưng nó đến đây không phải để ăn thịt. Nó đến để được rửa sạch.
Thương long là loài thằn lằn khổng lồ và vừa có lưỡi hình chạc của thằn lằn,
vừa có màu da sặc sỡ của thằn lằn trong suốt mùa giao phối.
Giờ là lúc lột bỏ tấm da cũ.
Và khi ta cần trông đẹp mã nhất,
thì chỉ có lột da toàn thân mới có thể đáp ứng được.
Tôm cá rỉa vảy rụng từ thân của nó.
Nghỉ ngơi trên mặt nước cho phép con thằn lằn vượt biển, hít thở ôxy này
lấp đầy lá phổi của nó,
và thư giãn.
Một đối thủ.
Một con đực non nớt hơn, thách thức tranh giành lãnh thổ này.
Con đực già nặng hơn, hơn 15 tấn.
Nhưng đối thủ của nó nhanh nhẹn hơn.
Khi chúng cân sức như thế, những trận chiến này có thể chí tử.
Thương long đã được phát hiện với những chiếc răng gãy của các đối thủ
cắm vào sọ của chúng.
Con đực già này tranh thủ hít một hơi.
Nó hiện đang có lợi thế.
Lôi đối thủ của mình xuống, nó có thể dìm chết đối thủ.
Con đực già này đã thắng.
Ít nhất, rạn san hô này tạm thời vẫn là lãnh thổ của nó.
Trăng lưỡi liềm ngoài khơi biển Bắc Mỹ.
Những đêm tối, lặng gió sau đó tạo nên một hiện tượng vừa đẹp vừa hiếm thấy.
Tối nay, kể cả dưới biển sâu vẫn có ánh sáng.
Cúc đá sáng rực nổi lên từ vực sâu.
Cúc đá là động vật thân mềm, cùng họ với bạch tuộc và mực.
Những con động vật thân mềm này không lớn hơn bàn tay người.
Trong nhiều tuần, chúng đã tụ lại ở những vùng biển sâu.
Dưới biển sâu, ánh sáng này có thể giúp nhử sinh vật trôi nổi làm thức ăn.
Nhưng tối nay, chúng phục vụ mục đích khác.
Chúng bị hút lên mặt nước để giao phối.
Và chẳng mấy chốc, mỗi đàn cá lớn sẽ có hàng nghìn con.
Cá nọ kích thích cá kia, tạo ra những làn sóng phát quang sinh học.
Chúng có hệ thần kinh phức tạp,
điều khiển những tế bào sản sinh ánh sáng được gọi là photocyte.
Những con đực chen lấn tranh chỗ quanh những con cái to hơn.
Những thể hiện từ màn phô trương của chúng cho nó biết đâu là bạn tình khỏe nhất.
Khi các cặp quấn lấy nhau, chúng kết hợp màn trình diễn ánh sáng.
Nếu con đực không khớp nhịp chính xác với con cái, con đực sẽ bị từ chối.
Nhưng đã có sự đồng bộ hoàn hảo.
Cặp này giờ đây sẽ đẻ trứng và giúp sản sinh thế hệ tiếp theo.
Sau khi thụ tinh,
con cái tới những vùng biển nông để đẻ trứng.
Như với phần lớn các loài động vật thân mềm,
sinh sản là màn cuối cùng trong cuộc đời ngắn ngủi của chúng.
Đến sáng, những ánh sáng này sẽ lập lòe và chết đi.
Đêm kỳ diệu này sẽ là đêm cuối cùng của nó.
Khắp địa cầu, bờ biển cung cấp một nơi lý tưởng
cho vô số động vật giao phối, nuôi con non, và kiếm ăn.
Trở lại vùng biển nông Zealandia,
những đàn lớn thằn lằn cổ rắn tập trung lại với nhau.
Chúng tự đẩy mình bằng cả bốn vây và gần như đi lại dễ dàng
để tìm những đàn cá lớn tụ cả về đây vào mùa hè.
Thỉnh thoảng, chúng lại ngoi lên mặt nước để hít thở
trước khi tiếp tục chuyến bơi dưới nước.
Nhưng một con cái không bơi với vẻ duyên dáng như thường lệ.
Nó và con non hai tuổi của nó đang tụt lại sau cả đàn.
Nó đang di chuyển thật nặng nề.
Và điều đó không phải là không bị để ý.
Một kẻ săn mồi chết chóc, Kaikaifilu.
Con cái có vẻ gây chú ý này là một mục tiêu đầy cám dỗ.
Lặn xuống vùng biển sâu hơn có thể khiến nó đỡ bị tổn thương hơn.
Đối với con non, cố gắng đánh lạc hướng thương long là một trò chơi nguy hiểm.
Nhưng nó đang câu giờ.
Con mẹ và con non không hoàn toàn đơn độc.
Những cá thể này có thể can thiệp,
và đuổi con Kaikaifilu đi là điều có lợi cho cả đàn.
Đây là lý do con cái có vẻ lo lắng.
Nó đang có thai.
Còn bây giờ, sau một năm rưỡi mang thai,
một con thằn lằn cổ rắn con ra đời.
Dài hơn ba mét, gần bằng một nửa chiều dài của mẹ nó.
Một trong những con thằn lằn cổ rắn con lớn nhất mọi thời đại.
Nó cần ngoi lên mặt nước để hít hơi thở đầu tiên của mình.
Con thằn lằn cổ rắn non này có thể sống 80 năm.
Giờ đây, được gia đình hỗ trợ,
nó có thể chiếm lĩnh vị trí là thú ăn thịt...
ở một trong những môi trường sống đa dạng nhất Trái đất,
những vùng biển quanh các bờ biển của hành tinh thời tiền sử.
Tập tiếp theo trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
khủng long khổng lồ đấu vật tranh giành bạn tình trên sa mạc nóng rẫy.
Và bên kia địa cầu,
các chuyên gia xuất sắc phải dùng đến mọi mưu mẹo để tồn tại
ở những nơi khó trú ngụ nhất Trái đất.
Để khám phá khoa học phía sau những câu chuyện này,
hãy vào trang web của chương trình Hành Tinh Thời Tiền Sử.
Biên dịch: Ngan Tran