ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΑΤΕΝΜΠΟΡΟ
Ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα ζώα που υπήρξαν ποτέ,
και σίγουρα από τα πιο διάσημα, είναι ο δεινόσαυρος.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ.
Ένα ζώο που εξάπτει τη φαντασία όλων μας.
Τι είδους ζώο ήταν;
Με τι έμοιαζε; Πώς ζούσε;
Πλέον, η επιστημονική έρευνα έχει απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.
Κι όχι μόνο για τον Τ-Ρεξ,
αλλά και για τα άλλα είδη που έζησαν μαζί του.
Η τεχνολογία απεικόνισης μας επιτρέπει πια να τους ζωντανέψουμε.
Πλανήτης Γη, πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.
Τον ουρανό γεμίζουν ιπτάμενοι γίγαντες.
Στις θάλασσες, θηριώδη ερπετά περιφρουρούν τα βάθη.
Στην ξηρά, δεινόσαυροι κάθε είδους
παλεύουν για την επιβίωσή τους.
Σήμερα ξέρουμε πολλά για τον κόσμο όπου κυριαρχούσαν οι δεινόσαυροι.
Αυτή είναι η ιστορία τους.
Προϊστορικός πλανήτης
Ακτές
Οι νότιες ακτές της μεγάλης εσωτερικής θάλασσας
που χωρίζει στα δύο τη Βόρεια Αμερική.
Και τα ίχνη του μεγαλύτερου θηρευτή της ξηράς.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ κολυμπάει.
Οι οστικές κοιλότητες με αέρα και τα δυνατά πίσω άκρα
κάνουν τον Τ-Ρεξ πολύ αποτελεσματικό κολυμβητή.
Αυτός είναι ένας ενήλικος αρσενικός με τη νεαρή οικογένειά του.
Τα μικρά του έχουν μεγαλώσει αρκετά για να τον ακολουθήσουν
σε ένα από τα νησιά που βρίσκονται κοντά στην ακτή.
Είναι μια σύντομη διαδρομή, αλλά μπορεί να γίνει επικίνδυνη.
Ένας μοσάσαυρος.
Μια γιγάντια θαλάσσια σαύρα με μέγεθος υπερδιπλάσιο του τυραννόσαυρου,
που ζυγίζει πάνω από 15 τόνους.
Ο μεγαλύτερος θηρευτής του πλανήτη.
Οι χελώνες βρίσκονται συνήθως στο μενού του μοσάσαυρου.
Αλλά αυτή η παρέα θα ήταν ένα καλοδεχούμενο κολατσιό.
Ένας ενήλικος Τ-Ρεξ, ακόμα και στο νερό,
μπορεί να αμυνθεί πολύ αποτελεσματικά.
Μα τα μικρά πρέπει να μείνουν κοντά του.
Ο τυραννόσαυρος ρεξ χάνει συχνά τα δύο τρίτα
μιας γέννας 15 μικρών περίπου μέσα στον πρώτο χρόνο.
Τώρα έμειναν μόνο τέσσερα.
Η ξηρά προσφέρει ασφάλεια και υπόσχεται τροφή.
Γιγάντιες χελώνες δύο τόνων έχουν έρθει εδώ για να γεννήσουν.
Αλλά αυτή είναι που τον τράβηξε εδώ.
Είναι νεκρή κι ο τυραννόσαυρος μύρισε το πτώμα που σαπίζει.
Αν καταφέρει να φτάσει στην κοιλιά,
θα έχει σχεδόν έναν τόνο εύκολο κρέας.
Ο Τ-Ρεξ έχει τα πιο ισχυρά σαγόνια στη φύση.
Τα δάγκωμά του έχει δύναμη πάνω από πέντε τόνους.
Τα μικρά θέλουν να φάνε λίγο, μα εκείνος δεν το μοιράζεται.
Είναι ώρα να μάθουν να κυνηγούν μόνα τους.
Στην παραλία, όμως, δεν φαίνεται να υπάρχουν προοπτικές.
Όσο βραδιάζει, τα πράγματα αλλάζουν.
Χελωνάκια βγαίνουν από την άμμο και ορμούν προς τη θάλασσα.
Οι νεαροί τυραννόσαυροι ήρθαν στον ιδανικό στίβο εκπαίδευσης.
Τα εκκολαφθέντα χελωνάκια έχουν ιδανικό μέγεθος για έναν αρχάριο κυνηγό.
Η περιέργεια ανταμείβει τον κυνηγό.
Έχουν πολλά να μάθουν.
Κι εδώ υπάρχει αρκετή τροφή για να ικανοποιηθούν μικροί και μεγάλοι.
Κι αν όλα πάνε στραβά, μπορείς να κλέψεις το φαγητό του άλλου.
Ανά την υφήλιο,
αυτές οι ρηχές θάλασσες καλύπτουν πάνω από 40 εκατομμύρια χιλιόμετρα.
Περισσότερα κι από τη μεγαλύτερη ήπειρο.
Αυτό, σε συνδυασμό με τα πολλά θρεπτικά συστατικά του νερού,
τις κάνει πολύ σημαντικό βιότοπο.
Όπου η στεριά συναντά τη θάλασσα,
αναδύονται θρεπτικά συστατικά από τον βυθό, τροφοδοτώντας πλούσια ζωή.
Είναι εξαιρετικά πλούσια τα νερά εδώ, στον Βόρειο Ατλαντικό,
όπου τεράστια κοπάδια ψαριών πλησιάζουν στις ακτές.
Ένα είδος ζώου ευδοκιμεί σε τέτοια μέρη και σχηματίζει απέραντες αποικίες.
Ιπτάμενα ερπετά. Πτερόσαυροι.
Εδώ, στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, υπάρχουν επτά διαφορετικά είδη.
Έρχονται εδώ για να φάνε, να ξεκουραστούν και να μεγαλώσουν τα μικρά τους.
Ο τηθυδράκος μπορεί με άνεση να ζήσει στο έδαφος
και δεν κάνει απλώς τη φωλιά του εδώ, αλλά μένει να προστατεύσει τα μικρά του.
Και τα μικρά του χρειάζονται σίγουρα προστασία.
Το ξιφοειδές ράμφος του φωσφατοδράκου.
Ένας θηρευτής τριών μέτρων που παραμονεύει τις αποικίες,
αναζητώντας μια ευκαιρία να αρπάξει ένα αφύλακτο νεογνό.
Αλλά κάποια είδη πτερόσαυρων δεν προσαρμόζονται στη ζωή στο έδαφος.
Έχουν ελαφρώς διαφορετική στρατηγική για τις φωλιές τους.
Τις φτιάχνουν εκεί όπου θα προσελκύσουν λιγότερο την προσοχή των θηρευτών.
Οι απομονωμένοι βράχοι αυτής της περιοχής είναι ιδανικοί.
Τα αυγά του πτερόσαυρου είναι δερματοειδή και ξεραίνονται πολύ εύκολα.
Πρέπει να είναι καλυμμένα.
Κάτω από αυτόν τον σωρό με φύκια κάτι κινείται.
Εκκολάπτεται μια μικρή αλκυόνη ύψους λίγων εκατοστών
και βάρους 50 γραμμαρίων.
Οι μητέρες άφησαν τα αυγά εδώ πριν από περίπου δύο μήνες.
Η συνομιλία μεταξύ τους συγχρονίζει την εκκόλαψη.
Οι ομάδες είναι πιο ασφαλείς.
Πρώτο τους ένστικτο, να σκαρφαλώσουν.
Νεογνά από εκατοντάδες φωλιές συγκεντρώνονται στην κορφή του βράχου,
για να ετοιμαστούν για την πρώτη τους πτήση.
Μα τα φτερά τους είναι ασχημάτιστα ακόμα.
Τα οστά του δακτύλου που κρατά τη μεμβράνη των φτερών
πρέπει να ισιώσουν και να ενωθούν, κι αυτό θα πάρει μερικές ώρες.
Αλλά δεν μπορούν να μείνουν πολύ εδώ.
Τα οστά τους είναι εξαιρετικά ελαφριά, αποτελούνται από 90% αέρα.
Αυτό κάνει την προσπάθεια απογείωσης πολύ πιο εύκολη.
Και πάλι, οι δοκιμαστικές πτήσεις είναι σημαντικές.
Θα έχουν μόνο μία ευκαιρία να το πετύχουν
όταν έρθει η ώρα της απογείωσης.
Στην άκρη του βράχου υπάρχουν ρεύματα που μπορούν να βοηθήσουν.
Είναι καλό να συγκεντρώνονται εκεί τα νεογνά, με μέτωπο στον άνεμο,
κοιτώντας την ενδοχώρα.
Αλλά κανένα δεν φαίνεται έτοιμο για το μεγάλο άλμα.
Μέχρι που, επιτέλους, ένα από αυτά δίνει το σύνθημα.
Δεν πάνε προς την ακτή και την αποικία.
Πρέπει να φτάσουν στο ομιχλώδες δάσος που υπάρχει πιο πέρα.
Βαρβαροδάκτυλος.
Δυνατός θηρευτής πτερόσαυρος που συνήθως πιάνει ψάρια.
Αλλά τα νεογνά είναι πολύ εύκολη λεία.
Ένας τρόπος διαφυγής είναι να διπλώσουν τα φτερά και να βουτήξουν.
Αλλά αν χάσουν ύψος, θα είναι πιο δύσκολο να φτάσουν στο δάσος.
Ανώμαλη προσγείωση στην αποικία.
Δεν είναι μέρος για ένα μοναχό νεογνό.
Ένας τυχερός επιζών από το πρώτο κύμα νεογνών…
κατευθύνεται στο σωστό σημείο.
Καταφύγιο.
Από τα νεογνά που έφυγαν από τον βράχο λίγα φτάνουν τόσο μακριά.
Αλλά για αυτά
το δάσος προσφέρει καταφύγιο και τροφή, ό,τι χρειάζεται ένας πτερόσαυρος.
Για τα επόμενα πέντε χρόνια, αυτό θα είναι το σπίτι τους.
Μετά, θα έχουν μεγαλώσει αρκετά για να πάνε με τους ενήλικους
και να πιάνουν ψάρια στην ανοιχτή θάλασσα.
Κάποια θαλάσσια ζώα που όλη τους τη ζωή ψαρεύουν στην ανοιχτή θάλασσα
χρειάζεται πού και πού να βγαίνουν στην ακτή για συγκεκριμένο σκοπό.
Στα νερά της Ζηλανδίας, της πνιγμένης ηπείρου,
φτάνει στο τέλος του ένα μακρύ ταξίδι.
Αυτοί είναι τουαρανγκίσαυροι,
ένα είδος τεράστιου θαλάσσιου ερπετού μήκους σχεδόν δέκα μέτρων.
Το θηλυκό συνοδεύει το μικρό του, που είναι περίπου έξι μηνών.
Γεννά το πολύ ένα μικρό κάθε δύο χρόνια περίπου.
Είναι τεράστια επένδυση
και ο δεσμός μεταξύ μητέρας και μικρού γίνεται πολύ σημαντικός.
Ταξίδεψε με το μικρό της πολλά μίλια για να φτάσουν σε αυτόν εδώ τον κόλπο.
Δεν είναι μόνοι τους.
Εδώ έρχονται τουαρανγκίσαυροι από όλον τον Νότιο Ειρηνικό.
Εδώ συγκεντρώνονται και τα αρσενικά για να προσελκύσουν θηλυκά.
Αλλά προς το παρόν, το φλερτ δεν είναι προτεραιότητα του θηλυκού.
Αυτός ο κόλπος έχει κάτι που λίγοι προσφέρουν.
Βότσαλα πολύ λεία, σκληρά και στρογγυλεμένα.
Τα έχει λαξεύσει η κίνηση του νερού, αλλά είναι δυσεύρετα.
Εδώ, ωστόσο, στη λεκάνη στη βάση του καταρράκτη υπάρχουν πολλά.
Οι τουαρανγκίσαυροι μπορούν να διαλέξουν.
Μετά κάνουν κάτι πραγματικά εντυπωσιακό.
Τα καταπίνουν.
Τα βότσαλα αυτά είναι χρήσιμα ως έρμα, αλλά και ως πέτρες πέψης.
Οι γαστρόλιθοι, που παραμένουν στο στομάχι τους,
αλέθουν την αμάσητη τροφή.
Για ένα μικρό, δεν είναι εύκολο να μάθει να καταπίνει βότσαλα για πρώτη φορά.
Χρειάζεται λίγη εξάσκηση.
Μα είναι ευκαιρία και για τη μητέρα του να βρει κατάλληλο ταίρι από τα αρσενικά.
Το μικρό, επιτέλους, τα καταφέρνει.
Τώρα θα καταπιεί όσα περισσότερα μπορεί.
Καθώς θα μεγαλώνει, θα ξανάρχεται εδώ να βρει κι άλλα.
Η οικογένεια είναι ώρα να φύγει από την ακτή
και να γυρίσει στα ανοιχτά για να βρει τροφή.
Για τον μικρό τουαρανγκίσαυρο,
αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα προς την ενηλικίωση.
Στη νότια Ευρώπη,
εκεί όπου ο Ατλαντικός συναντά τη Θάλασσα της Τηθύος,
η ζωή στην ακτή φτάνει ίσως στην απόλυτη ποικιλομορφία.
Η αυξανόμενη στάθμη της θάλασσας σημαίνει ότι υπάρχουν αμέτρητα υποβρύχια νησιά,
καλυμμένα με σφουγγάρια, όστρακα και κοράλλια.
Τα κοράλλια εκμεταλλεύονται τις ακτίνες του φωτός στα ρηχά
και σχηματίζουν αποικία με φύκη που αναπτύσσονται στον ιστό τους.
Συλλέγουν μικρά σωματίδια τροφής που επιπλέουν στα ρεύματα του ωκεανού.
Αμέτρητα τέτοια θαλάσσια πλάσματα καλύπτουν τα σκληρά βράχια.
Αλλά ένας βράχος εδώ είναι, παραδόξως, γυμνός.
Πέρα από αυτόν, το βάθος αυξάνεται απότομα και η βαθιά θάλασσα
φιλοξενεί θηρευτές του ωκεανού…
και κρύβει κινδύνους για τα ανυποψίαστα ψάρια των υφάλων.
Αυτό το ψάρι πυκνόδοντας δεν έχει λόγο να φοβάται.
Ο μοσάσαυρος του Χόφμαν, ο πιο θανάσιμος θηρευτής του ωκεανού.
Αλλά δεν έχει έρθει για να φάει. Έχει έρθει για να καθαριστεί.
Οι μοσάσαυροι είναι γιγάντιες σαύρες και έχουν διχαλωτή γλώσσα
και πολύχρωμο δέρμα κατά την περίοδο ζευγαρώματος.
Είναι ώρα να πετάξουν το παλιό δέρμα.
Κι όταν θες να είσαι στις ομορφιές σου,
δεν υπάρχει κάτι καλύτερο από μια ολόσωμη απολέπιση.
Τα ψάρια και οι γαρίδες τραβούν λέπια που ξεκολλούν από το σώμα του.
Η ανάπαυση στην επιφάνεια επιτρέπει σε αυτήν την αμφίβια σαύρα
να γεμίσει τα πνευμόνια της
και να ξεκουραστεί.
Ένας αντίπαλος.
Ένα νεότερο αρσενικό διεκδικεί την περιοχή του.
Το γηραιό αρσενικό είναι πιο βαρύ, πάνω από 15 τόνους.
Αλλά ο αντίπαλός του είναι πιο γρήγορος.
Όταν είναι τόσο ισάξιοι οι αντίπαλοι, η μάχη μπορεί να είναι θανάσιμη.
Έχουν βρεθεί μοσάσαυροι με σπασμένα δόντια αντιπάλων
χωμένα στο κρανίο τους.
Το γηραιό αρσενικό παίρνει μια ανάσα.
Τώρα έχει το πλεονέκτημα.
Τραβώντας τον αντίπαλό του στον πάτο, μπορεί να τον πνίξει.
Το γηραιό αρσενικό θριαμβεύει.
Για τώρα, τουλάχιστον, ο ύφαλος του ανήκει ακόμα.
Ένα μισοφέγγαρο έξω από τις ακτές της Βόρειας Αμερικής.
Οι ήρεμες, σκοτεινές νύχτες που ακολουθούν πυροδοτούν ένα σπάνιο και όμορφο θέαμα.
Απόψε, μέχρι και στα βάθη της θάλασσας υπάρχει φως.
Λαμπεροί αμμωνίτες αναδύονται από την άβυσσο.
Οι αμμωνίτες είναι μαλάκια που συγγενεύουν με το χταπόδι και το καλαμάρι.
Αυτοί οι σκαφίτες δεν ξεπερνούν σε μέγεθος την ανθρώπινη παλάμη.
Για εβδομάδες συγκεντρώνονται στον βυθό κοντά στις ακτές.
Στον βυθό, αυτά τα φώτα μπορούν να παρασύρουν το πλαγκτόν ως λεία.
Απόψε, όμως, εξυπηρετούν άλλο σκοπό.
Κατευθύνονται στην επιφάνεια για να ζευγαρώσουν.
Σύντομα κάθε κοπάδι έχει χιλιάδες αμμωνίτες.
Το ένα με το άλλο δημιουργούν κύματα βιοφωταύγειας.
Έχουν περίπλοκο νευρικό σύστημα,
ρυθμιζόμενα φωτοπαραγωγικά κύτταρα που ονομάζονται φωτοκύτταρα.
Τα αρσενικά σπρώχνονται για μια θέση δίπλα στα πιο μεγάλα θηλυκά.
Από την προβολή του φαίνεται ποιο είναι το δυνατότερο και καλύτερο ταίρι.
Καθώς τα ζευγάρια συμπλέκονται, συντονίζουν τη φωτεινή προβολή τους.
Αν δεν καταφέρει να βρει τον ακριβή ρυθμό της, απορρίπτεται.
Μα υπάρχει απόλυτος συγχρονισμός.
Αυτό το ζευγάρι θα γεννήσει τα αυγά της επόμενης γενιάς.
Μετά τη γονιμοποίηση,
τα θηλυκά πηγαίνουν στα ρηχά για να αφήσουν τα αυγά τους.
Όπως τα περισσότερα κεφαλόποδα,
η αναπαραγωγή είναι η τελευταία πράξη της σύντομης ζωής τους.
Μέχρι το πρωί, αυτά τα φώτα θα έχουν σβήσει.
Αυτή η μαγική νύχτα θα είναι η τελευταία τους.
Σε όλη την υφήλιο, οι ακτές αποτελούν το ιδανικό μέρος
για αμέτρητα ζώα να ζευγαρώσουν, να μεγαλώσουν τα μικρά τους, να τραφούν.
Πίσω στα ρηχά νερά της Ζηλανδίας,
έχουν καταφτάσει μεγάλες ομάδες τουαρανγκίσαυρων.
Κολυμπούν και με τα τέσσερα πτερύγιά τους και ταξιδεύουν ξεκούραστα
για να βρουν κοπάδια ψαριών που συγκεντρώνονται εδώ το καλοκαίρι.
Πού και πού, βγαίνουν στη επιφάνεια για να εισπνεύσουν αέρα,
πριν συνεχίσουν την υποβρύχια πτήση τους.
Ένα θηλυκό, όμως, δεν κολυμπά με τη συνηθισμένη χάρη του.
Μαζί με το δίχρονο μικρό της μένουν πίσω από την υπόλοιπη ομάδα.
Το θηλυκό κολυμπά με κόπο,
κι αυτό δεν έχει περάσει απαρατήρητο.
Ένας θανάσιμος θηρευτής, ο καϊκαϊφίλου.
Το εμφανώς ταλαιπωρημένο θηλυκό είναι δελεαστικός στόχος.
Αν πάει βαθύτερα, ίσως γίνει λιγότερο ευάλωτο.
Για το μικρό, το να προσπαθεί να αποσπάσει τον μοσάσαυρο είναι επικίνδυνο παιχνίδι.
Αλλά κερδίζει χρόνο.
Μητέρα και μικρό, δεν είναι εντελώς μόνοι.
Μπορεί να είναι συγγενείς
και είναι προς το συμφέρον όλων να διώξουν τον θηρευτή.
Αυτός είναι ο λόγος που το θηλυκό δυσκολεύεται.
Είναι έγκυος.
Και τώρα, μετά από ενάμιση χρόνο κύησης,
ένα μωρό.
Πάνω από τρία μέτρα μήκος, σχεδόν μισό από τη μητέρα του.
Ένα από τα μεγαλύτερα μωρά της ιστορίας.
Πρέπει να ανέβει στην επιφάνεια και να πάρει την πρώτη του ανάσα.
Αυτός ο μικρός τουαρανγκίσαυρος μπορεί να ζήσει για 80 χρόνια.
Με τη στήριξη της οικογένειάς της,
μπορεί να πάρει τη θέση της ως θηρευτής…
σε έναν από τους πλουσιότερους βιότοπους της Γης,
τις θάλασσες που περιβάλλουν τις ακτές του προϊστορικού πλανήτη μας.
Στο επόμενο επεισόδιο,
γιγάντιοι δεινόσαυροι παλεύουν σε καυτές ερήμους για να κερδίσουν το ταίρι τους.
Ανά την υφήλιο,
εντυπωσιακοί σπεσιαλίστες χρησιμοποιούν κάθε κόλπο για να επιβιώσουν
στα πιο αφιλόξενα μέρη της Γης.
Για να ανακαλύψετε την επιστήμη πίσω από τις ιστορίες,
επισκεφθείτε τη σελίδα της εκπομπής Προϊστορικός Πλανήτης.
Υποτιτλισμός: Άννυ Ζερβού