Een van de meest opvallende dieren die ooit hebben bestaan…
…en een van de beroemdste, is een dinosaurus.
Tyrannosaurus rex.
Een dier dat tot ons aller verbeelding spreekt.
Wat voor soort dier was het?
Hoe zag het eruit? Hoe leefde het?
Wetenschappelijk onderzoek heeft die vragen beantwoord.
En niet alleen over T. rex, maar ook over de andere soorten die er toen leefden.
De nieuwste imagingtechnologie stelt ons in staat ze allemaal tot leven te brengen.
De aarde, 66 miljoen jaar geleden.
De hemel is vol vliegende reuzen.
In de zeeën regeren monsterachtige reptielen over de dieptes.
En op het land vechten allerlei soorten dinosaurussen…
…allemaal om in leven te blijven.
We weten nu heel veel over een wereld die werd geregeerd door dinosaurussen.
Dit is hun verhaal.
Kusten
De zuidkusten van de grote binnenzee die Noord-Amerika afsplitst.
En de sporen van het grootste landroofdier.
Een Tyrannosaurus rex is aan het zwemmen.
Door z'n holle, luchtgevulde botten en krachtige achterpoten…
…kan de T. rex uitstekend zwemmen.
Dit is een volwassen mannetje met z'n jonge gezinnetje.
Z'n kroost is net oud genoeg om hem te kunnen volgen…
…naar een van de vele eilanden die voor de kust liggen.
Het is maar een klein stukje, maar er dreigt altijd gevaar.
Een Mosasaurus.
Een enorme zeehagedis ruim twee keer zo groot als een Tyrannosaurus…
…die meer dan 15 ton weegt.
Het is het grootste roofdier op aarde.
Gewoonlijk eet een Mosasaurus schildpadden.
Maar dit broedsel zou een lekker hapje tussendoor zijn.
Een volwassen T. rex kan, zelfs in het water…
…zichzelf heel doeltreffend verdedigen.
Maar de jongen moeten bij hem blijven.
De Tyrannosaurus rex verliest vaak minstens twee derde…
…van z'n oorspronkelijke broedsel van rond de 15 jongen in het eerste jaar.
Nu zijn het er nog maar vier.
Het eiland biedt veiligheid en belooft voedsel.
Reuzenschildpadden van twee ton komen hier nesten maken.
Maar hij is op deze afgekomen.
Hij is dood, en de Tyrannosaurus heeft z'n rottend lijk geroken.
Als hij bij z'n onderbuik kan komen, krijgt hij heel eenvoudig 1000 kilo vlees.
De T. rex heeft de krachtigste kaken in de natuur.
Hij kan met een kracht van ruim vijf ton bijten.
De jongen willen graag ook een hapje, maar dat laat hij niet toe.
Ze moeten voor zichzelf leren jagen.
Maar het strand ziet er niet veelbelovend uit.
Maar als de avond nadert, verandert de situatie.
Er komen schildpadjes uit hun eieren in het zand die zich naar de zee haasten.
De jonge T. rexjes kunnen hier heel goed oefenen.
De schildpadjes hebben de perfecte grootte om op te jagen.
Elke jager leert door nieuwsgierig te zijn.
Er valt veel te leren.
En er is hier genoeg voedsel voor zowel ouder als jongen.
En als alles mislukt…
…kun je altijd nog het avondmaal van iemand anders stelen.
Over de hele aardbol…
…beslaan deze ondiepe kustzeeën 'n oppervlak van 40 miljoen vierkante km.
Veel meer dan zelfs het grootste continent.
Daardoor, en door de rijke wateren, vormen ze een heel belangrijke habitat.
Waar land op zee stuit…
…zorgen voedingsstoffen uit de diepte voor een overvloed aan leven.
Het is vooral rijk hier in de Noord-Atlantische Oceaan…
…waar enorme scholen vissen dicht bij de kust komen.
Eén soort dier gedijt op zulke plaatsen en vormt enorme koloniën.
Vliegende reptielen. Pterosauriërs.
Hier op de stranden van Noord-Afrika leven zeven verschillende soorten.
Ze komen hier eten, rusten en hun jongen grootbrengen.
De Tethydraco's kunnen goed uit de voeten op de grond…
…en maken hier niet alleen hun nest, maar beschermen ook hun broedsel.
En hun jongen hebben ook zeker bescherming nodig.
De vlijmscherpe bek van de Phosphatodraco.
Een 2 meter 70 hoog roofdier dat in deze koloniën…
…onbewaakte jonkies probeert weg te grissen.
Maar sommige Pterosauriërsoorten zijn minder goed thuis op het land.
Hun neststrategie verschilt dan ook.
Ze maken hun nest waar roofdieren niet snel kijken.
Afgelegen kliffen zoals deze hier, zijn ideaal.
Pterosauriërseieren zijn leerachtig en drogen makkelijk uit…
…en moeten dus bedekt worden.
Onder deze hoop zeewier beweegt iets.
Een klein Alcione-kuiken, slechts enkele centimeters groot…
…dat nog geen twee ons weegt.
Hun moeders hebben de eieren hier twee maanden eerder gelegd.
Door te roepen worden ze tegelijk geboren.
Dat is veiliger voor ze.
Instinctief beginnen ze te klimmen.
Kuikens uit honderden nesten komen boven op de klif bijeen…
…voor hun eerste vlucht.
Maar hun vleugels zijn nog niet gevormd.
De botten van de lange vinger van hun vleugelmembraan…
…moeten zich eerst rechten en bij elkaar komen en dat duurt een paar uur.
Ze kunnen hier niet lang blijven.
Hun botten zijn uiterst licht, en zijn 90 % van lucht…
…waardoor het veel makkelijker wordt om op te stijgen.
Maar testvluchten blijven van essentieel belang.
Ze krijgen maar één kans om het goed te doen…
…als ze echt gaan vliegen.
De opstijgende wind langs de klifrand kan helpen.
Het heeft zin om daar samen tegen de sterkste winden in…
…richting land te gaan staan.
Maar niemand durft de grote sprong al te wagen.
Tot uiteindelijk één jonkie ze allemaal op weg helpt.
Ze vliegen niet naar het strand en de kolonie.
Ze moeten naar het mistbos dat erachter ligt.
Barbaridactylus.
Sterke roof-Pterosauriërs die gewoonlijk op vissen jagen.
Maar de kuikens zijn te lekker om te versmaden.
Ze kunnen ze ontwijken door hun vleugels op te vouwen en zich te laten vallen.
Maar als ze lager vliegen, halen ze het mistbos minder makkelijk.
Een noodlanding in de kolonie.
Daar is een kuiken in z'n eentje niet veilig.
Een kuiken van de eerste zwerm die het gelukkig heeft overleefd…
…vliegt nog steeds de goede kant op.
Een toevluchtsoord.
Maar weinig kuikens voltooien de oversteek.
Maar voor hen…
…biedt dit bos alle bescherming en voedsel die een jonge Pterosauriër nodig heeft.
De komende vijf jaar blijven ze hier.
Dan zijn ze groot genoeg om samen met de volwassenen…
…op vis te gaan jagen in de open oceaan.
Sommige zeedieren die hun hele leven in de zee vissen…
…moeten af en toe naar de kust, om een heel aparte reden.
In de wateren van het verzonken continent van Zeelandië…
…komt een lange reis aan z'n eind.
Dit zijn Tuarangisauriërs…
…een reusachtig zeereptiel van wel negen meter lang.
Dit vrouwtje heeft een kalf bij zich, iets van zes maanden oud.
Ze krijgt hooguit eens in de twee jaar een jong.
Dat kost heel veel moeite…
…waardoor de band tussen moeder en jong heel belangrijk wordt.
Ze heeft veel mijlen afgelegd om haar jong naar deze baai te brengen.
En ze zijn niet alleen.
De Tuarangisauriërs komen hier vanuit de hele Stille Zuidzee.
De mannetjes komen hier ook bijeen om zich uit te sloven voor de vrouwtjes.
Maar hofmakerij is nu even niet het belangrijkste voor de vrouwtjes.
Deze baai heeft iets wat maar enkele andere kunnen bieden.
Kiezelstenen, die bijzonder glad, hard en rond zijn.
Ze zijn gesleten door stromend rivierwater maar ze zijn moeilijk te vinden.
Maar hier, in de poel onder aan een waterval…
…zijn er heel veel. De Tuarangisauriërs hebben ze voor het uitkiezen.
Dan doen ze iets nogal aparts. Ze slikken ze in.
Ze hebben de stenen nodig als ballast, maar ook als gastrolieten.
Die gastrolieten blijven in hun maag om hun ongekauwde voedsel te vermalen.
Voor een jong is het niet eenvoudig om die voor het eerst in te slikken.
Hij moet eerst oefenen.
Maar het is ook een kans voor z'n moeder om een geschikt mannetje te vinden.
Het kalf heeft er eindelijk eentje.
Nu slikt hij er zo veel mogelijk door.
En hij zal er hier nog meer komen inslikken.
Nu moet het gezin de kust verlaten en op zee naar voedsel zoeken.
Voor de jonge Tuarangisauriër is dat een grote stap op weg naar volwassenheid.
In Zuid-Europa, waar de Atlantische Oceaan en de Tethyszee elkaar treffen…
…is de diversiteit van het kustleven nog wel het grootst.
Door de stijgende zeespiegel zijn er talloze verzonken eilanden…
…bedekt met sponsdieren, schelpdieren en koralen.
De koralen benutten de zon in deze ondiepte…
…waar algen vergroeien met hun weefsel.
Ze verzamelen kleine voedseldeeltjes die in de oceaanstromingen zweven.
Tienduizenden zeeschepseltjes bedekken de harde rotsen.
Maar één rots hier is juist verbazingwekkend kaal.
Achter die rots wordt de zee opeens veel dieper…
…en daar zitten de roofvissen.
Het is er gevaarlijk voor argeloze rifvissen.
Maar deze Pycnodont heeft niets te vrezen.
Dit is een Mosasaurus hoffmannii, de meest dodelijke roofvis.
Maar hij komt niet eten. Hij laat zich schoonmaken.
Mosasaurussen zijn reusachtige hagedissen die een gevorkte tong hebben…
…en in het paarseizoen ook de kleurrijke hagedissenhuid.
Nu is het tijd om te vervellen.
Als je er op je best moet uitzien…
…werkt niets zo goed als een volledige bodyscrub.
Vissen en garnalen pikken losgekomen schubben van z'n lijf af.
Al rustend aan de oppervlakte vult deze hagedis die in zee leeft, z'n longen…
…en ontspant hij zich.
Een rivaal. Een jonger mannetje, dat hem uitdaagt om z'n territorium.
Het oude mannetje is zwaarder, ruim 15 ton.
Maar z'n rivaal is behendiger.
Als ze zo aan elkaar gewaagd zijn, kan zo'n gevecht dodelijk aflopen.
Er zijn Mosasaurussen met gebroken tanden van rivalen in hun schedel gevonden.
Het oude mannetje haalt snel adem.
Nu is hij in het voordeel.
Door z'n rivaal omlaag te sleuren, kan hij hem verdrinken.
Het oude mannetje heeft gewonnen.
Dit rif blijft vooralsnog zijn territorium.
Een wassende maan boven de kust van Noord-Amerika.
De kalme, donkere nachten die volgen, bieden 'n zeldzaam, prachtig verschijnsel.
Vannacht is er zelfs in de diepte licht.
Gloeiende ammonieten komen omhoog uit de afgrond.
Ammonieten zijn weekdieren, verwant aan de kraak- en pijlinktvis.
Die Scaphites zijn niet groter dan een mensenhand.
Ze verzamelen zich al wekenlang in de dieptes langs de kust.
In de diepte kunnen deze lichten plankton lokken als voedsel.
Maar vanavond dienen ze een ander doel.
Ze komen naar de oppervlakte om te paren.
En al gauw zitten er duizenden in elke school.
De buren steken elkaar aan, wat golven bioluminescentie oplevert.
Ze hebben complexe zenuwstelsels…
…die lichtproducerende cellen, fotocyten, besturen.
De mannetjes verdringen elkaar voor een plek bij de grotere vrouwtjes.
Via hun gepronk weet ze wie de knapste is en met wie ze het best kan paren.
De paren die zich met elkaar vervlechten, coördineren hun lichtvertoning.
Als hij haar ritme niet precies kan volgen, wordt hij afgewezen.
Maar de synchroniciteit is perfect.
Dit paar gaat nu kuitschieten en de volgende generatie voortbrengen.
Na de bevruchting leggen de vrouwtjes hun eitjes in de ondieptes.
Zoals voor de meeste Cephalopoda…
…is de voortplanting de laatste daad in hun korte leven.
Als de ochtend aanbreekt, flikkeren deze lichten en gaan ze uit.
Deze betoverende nacht is hun laatste.
Over de hele aardbol biedt de kust een ideale plek…
…voor talloze dieren om te paren, jongen groot te brengen en zich te voeden.
In de ondiepe wateren van Zeelandië…
…hebben zich grote groepen Tuarangisauriërs verzameld.
Ze stuwen zich voort met alle vier de vinnen en reizen bijna moeiteloos…
…naar de visscholen die hier in de zomer samenkomen.
Af en toe komen ze boven om adem te halen voor ze hun onderwatervlucht voortzetten.
Maar één vrouwtje zwemt minder gracieus dan gewoonlijk.
Samen met haar tweeënhalf jaar oude kalf heeft ze moete de rest bij te houden.
Ze beweegt zich nogal moeizaam voort.
En dat is niet onopgemerkt gebleven.
Een dodelijke jager, Kaikaifilu.
Het zichtbaar vermoeide vrouwtje is een verleidelijk doelwit.
In dieper water is ze misschien minder kwetsbaar.
Voor het kalf is het gevaarlijk om de Mosasaurus af te leiden.
Maar ze winnen er tijd mee.
De moeder en kalf zijn niet helemaal alleen.
Deze dieren kunnen familie zijn…
…en hebben er allemaal baat bij om de Kaikaifilu te verjagen.
Dit is de oorzaak van haar zichtbaar ongemak.
Ze is drachtig.
En nu, na een dracht van anderhalf jaar…
…een baby.
Hij is ruim drie meter, bijna half zo lang als z'n moeder.
Een van de grootste baby's aller tijden.
Hij moet naar de oppervlakte om voor de allereerste keer adem te halen.
Deze jonge Tuarangisauriër kan wel 80 jaar oud worden.
Nu, gesteund door haar familie, kan ze haar plaats als roofdier innemen…
…in een van de rijkste habitats op aarde…
…de zeeën rond de kusten van onze prehistorische planeet.
In de volgende aflevering…
…vechten reusachtige dinosaurussen in bloedhete woestijnen om een vrouwtje.
En over de hele aardbol…
…moeten opmerkelijke specialisten al hun trucjes gebruiken om te overleven…
…in de meest onherbergzame plekken op aarde.
Om de wetenschap achter de verhalen te ontdekken…
…kun je naar de show page van Prehistoric Planet.
Vertaling: Marc de Jongh